Diqqat! Veb-sayt test rejimida ishlamoqda

YOSHLIK ILHOMLARI

23.12.2023 799

Bir poy

Bozor. Shovqin-suron. Sotuvchilarning kep qoling-op qoling kabi baland ovozi quloqni qomatga keltiradi. Odam ancha gavjum. Kimdir sotuvchining aytgan narxidan norizo, yana kimdir bor-barakasiga pullarni sanamoqda. Toʻgʻrimdagi kattakon poyabzal doʻkoniga kirdim. Oyoq kiyimlar shunday did bilan terilganki, muzeyni aylanganday zavq bilan tomosha qilasan. Narxlari ham oʻziga yarasha. Bir toʻxtamga kelolmay, ikkilanib qoldim. Bir payt eshikdan qoʻltiqtayoqda 15-16 yoshlar chamasi bir bola kirib keldi. Bir oyogʻi yoʻq edi uning. Chetdan kuzata boshladim. Doʻkonni bir koʻzdan kechirdi-yu, burchakka borganda toʻxtadi. Sotuvchini chaqirdi. Telefonidan koʻz uzmay o‘tirgan uzun soqolli, barvasta kishi erinibgina joyidan qoʻzgʻaldi. – Amaki, bu tufli qancha turadi? – Qaysi, mana bu qorami? Ikki yuz ming. – Yaxshi. Menga bir poyini olib bering, chapini. Shunda yuz ming toʻlayman, shundaymi? – Esing joyidami sen bolani? Poyabzal juft sotiladi. – Axir menga bir poyi kerak, nargisini nima qilaman. Ikkalasini sotib olishga pulim ham  yetmaydi. – Gʻalati ekansan-ku. Bittasini senga sotsam, ikkinchisini kim oladi? Boʻlmasa zavodga borginda, ayt, bir poy oyoq kiyim ishlab chiqarishsin. Keyin sotib olaverasan. Sotuvchi nimadir deb gʻoʻdrandi-da, borib joyiga oʻtirdi. Bechora yigit oyoq kiyimga bir-ikki qaradi-yu, chiqib ketdi. Oʻsha tuflini olib, yigitning ortidan chiqdim. U qoʻltiqdayoqda qiynalib qadam tashlar, hali uzoqqa ketmagan edi. – Hey yigit, shoshma! – Assalomu alaykum, – to‘xtab, sizga nima kerak degandik qaradi u. – Shu oyoq kiyimni olmoqchimiding? U yalt etib qoʻlimga qaradi: – Ha, qayerdan bildingiz? – Agar xohlasang, bir taklifim bor. Senga poyabzalni chapi kerak-a? Menga esa oʻngi. Bir tanishimga olmoqchi edim. Xoʻp desang, buni oʻrtada sotib olamiz. Ikkimizning ham pulimiz tejaladi. – Rostdanmi?! Roziman! – deya pulni uzatdi. Xursandligi yuzida aks etdi. Koʻngli oʻksimasin deb, pulni oldim. – Agar yana oyoq kiyim kerak boʻlsa, qoʻngʻiroq qil, bo‘lishib olaveramiz...

19.12.2023 886

Metafora qilsam vasfing, Yor

Metafora qilsam vasfing, Yor, His-hayajon gapga aylanar. Goh yigʻlatar gaplaring inkor, Bilmam qay payt dillar bogʻlanar. Chiqaraman soʻroq olmoshin, Uyushadi tajangliklaring. Garchi ega boʻlsam-da ishon, Kesim kabi tobe aylading. Zidlovlardan yurakda koʻp dogʻ, Shart maylida soʻzla chidayman. Yoyiq gapga aylan, Guldudoq, Lugʻatingni oʻqishga shayman. Kerak emas oʻrtamizga hech Toʻldiruvchi, aniqlovchilar. Boʻlishsizlik affiksidan kech, Yuborayin senga sovchilar. Yuklamalar koʻpaydi soʻng dam, Balki bu ham sinovi azal. Undalmaga boshing bur, erkam, Koʻzlarimiz soʻzlasin modal. Qoʻshma gapga aylanaylik biz, Vositamiz boʻlsin ishq, mehr. Koʻp ezildim, kelishigingsiz, Atov gapdek vujudim ogʻir. Ey, Nozanin, uchta nuqtada Hislaringni mayli tut pinhon. Soʻroq boʻlmay aslo oʻrtada, Qoʻshtirnoqda boʻlaylik har on.

13.12.2023 892

Keraksiz narsa yo‘q

Bolaligimda ko‘p ertak eshitganman. Ularning ichida bittasi men uchun alohida qadrli: “Qadim-qadim zamonda Teshavoy degan juda mohir duradgor usta yashagan ekan. Uyining orqasida bir katta bog‘ bo‘lib, usta bog‘dagi daraxtlardan kesib har xil buyumlar yasarkan va ularni sotib ro‘zg‘orini tebratar ekan. Uning uchta o‘g‘li bor edi. Kunlardan bir kun u farzandlarini oldiga chaqirib: “Bolalarim, hammangiz o‘sib-ulg‘ayib, balog‘at yoshiga yetib qoldingiz. Endi sizlarga o‘z hunarimni o‘rgatmoqchiman. Qani bog‘ga kirib eng keraksiz yog‘ochni menga olib keling”, – debdi. Uchovlon bog‘ga kirib ketishibdi. Eng birinchi to‘ng‘ich o‘g‘il qo‘lida besunaqay, yarmi chirigan to‘nka bilan, o‘rtancha qiyshayib o‘sgan daraxt tanasining bo‘lagi bilan, kenjasi qo‘li bo‘sh holatda chiqidi. Usta to‘ng‘ich o‘gilga qarab: “Demak bog‘dagi eng keraksiz narsa shu?” – deb so‘rab, darrov undan qandaydir buyum yasashni boshlabdi va ozgina vaqt o‘tgach, Teshavoy usta besunaqay to‘nkadan ot uchun ajoyib egar tayyorlabdi. O‘rtancha o‘gilda ham xuddi shu hol takrorlanib, uning olib chiqqan yog‘ochidan yer haydash uchun omoch yasabdi. Va nihoyat usta kenja o‘g‘lining oldiga kelib, uni savolga tutibdi: “Sen nega hech narsa olib chiqmading?”. Shunda o‘g‘li: “Men bog‘ning ichida hech qanday keraksiz narasani topolmadim”, – deb javob beribdi. Bu javobdan usta juda ham quvonibdi. Shundan so‘ng Teshavoy usta kenja o‘g‘liga o‘z hunarini o‘rgatishni boshlabdi. Qolgan ikki o‘gillaridan to‘ng‘ichini kosibga, o‘rtanchasini kulolga shogirdlikka beribdi. O‘g‘illarining hammasi hunarining ustasi bo‘lib, baxtli hayot kechiribdi”. Shu yerda ertak tamom bo‘lardi va biz uxlab qolardik. O‘sha paytda duradgorlikka juda qiziqqanim uchun bo‘lsa kerak, bu ertak hali ham yodimda. Ammo ertakdan hosil bo‘ladigan ma‘nolarni endi tushunib boryapman. Ya’ni bazan hayotni o‘sha Teshavoy ustaning uyi orqasidagi bog‘ga o‘xshataman. Hayotdagi turli qiyinchilik, sinovlarni esa bog‘dagi daraxtlar va undagi yog‘ochlarga. Ularning ichida keraksizi yo‘q. Faqatgina ularga ozgina qunt va mehnat bilan ishlov berilsa, bas. Qiyinchiliklar ham, sinovlar ham ertakdagi beo‘xshov yog‘ochlar ajoyib buyumlarga aylangani kabi muvafaqqiyatga aylanadi. Biz esa keraksiz narsalardan ham kerakli buyumlarni yasay olsak bo‘lgani.

6.12.2023 1042

Ali

“Bugun kechroq qaytaman, oyi”. Eslatma yozilgan qog‘ozchani oynaga qistirdim-u chiqib ketdim. Aslida konsert, ko‘ngilochar kechalarni yoqtirmaymankuya, hamkasblarning qistovi bilan ishdan keyin hayotimda ikkinchi marta konsertga tushishga majbur bo‘ldim. Hali beri boshlanadiganga o‘xshamaydi. Biletimga tikilib o‘tiribman. Rafiq! Suratidan, qolaversa, zalda deyarli hammasi qizlar ekanidan ko‘rinib turibdi, hali yosh va kelishgan ekan.  Yonimdagi dugonamdan bildimki, Rafiq o‘zbek, lekin Turkiyada tug‘ilib, o‘sha yerda katta bo‘lgan. O‘zbekistonga kelganda muxlislarning talabi bilan konsert berib turar ekan. Qiziq, bu skripkachi haqida avval hech eshitmagan ekanman. O‘ylarimni zaldagi qiyqiriq har tomonga sochib yubordi. Hamma tengdan gurros baqirib ketdi: Ra-fiq! Ra-fiq! Ra-fiq! Qarasam, skripkachi sahnada ekan. O‘zbekchada tili endi chiqayotgan bolakaylardek ikki og‘iz so‘zladi-yu, konsertni qandaydir sokin, tebratadigan kuydan boshladi. Boshlanishidanoq meni o‘ziga asir oladigan kuy edi u. Zal tinchigan. Tomoshabinlar jim-jit. Balki avvalgi qiy-chuvlar davom etayotgandir. Lekin endi men eshitmasdim. Chunki zalda emasdim. Qo‘shiqqa qorishib, qaysidir dunyolarni, kengliklarni sayr etardim. Bir bu emas, keyingi kuylari ham mening bir xillikka qorishilgan dunyomga ko‘milib ketgan  hissiyotlarimni uyg‘otardi. Rafiqning qo‘l harakatlari, ko‘zini yumgancha skripka chalishi, mayin jilmayishi — hammasi ajoyib edi. Men uni kimgadir o‘xshatdim. Kimimgadir o‘xshab ketardi u. Topdim! Konsert yakunida muxlislarning qattiq iltimosi bilan gitarada ham bir-ikki kuy chalib berdi. Men ayni shu vaziyatda topdim. Rafiq Aliga o‘xshardi. Ha, ha, Aliga! Ba’zida juda ko‘p o‘ylayman. U hozir qayerda ekan? Ali — bolaligimning bir parchasi. U bilan bog‘liq barcha xotiralar men uchun qadrli. Mahallamizda men tenggi qizchalar ko‘p edi, lekin men faqat Ali bilan o‘ynar, Ali bilan vaqt o‘tkazardim. O‘zimizning tepaligimiz bor edi. Hech kim chiqmaydigan go‘zal tepalik. U menga  ayni shu tepalikda bobosi yasab bergan gitaraga o‘xshash qo‘lbola cholg‘uda “kuy”lar chalib berardi. Alini eslasam, o‘sha ohanglar qulog‘im ostida jaranglab ketadi. Eslamay bo‘ladimi, besh-olti yillik baxtli bolaligim uning ismi bilan to‘kis bo‘lsa. Men hayotni shu zaylda davom etadi, maktabga birga borib-kelamiz, u darslarim tugashini doim kutadi, sumkamni olib qochadigan bezori bolalarning har qachon ta’zirini beradi, deb o‘ylardim. Toki  ular qishloqdan ko‘chib ketmagunlaricha... 4-sinfga o‘tganimda birinchi marta men yolg‘iz qolgandim. Chunki maktabda ham, mahallada ham o‘zimdan bir sinf yuqori o‘qiydigan Ali yo‘q edi. Dadasi shaharga olib ketgandi ularni. Uni juda ko‘p eslardim, dadasiga ketmayman deb yig‘laganini, ketayotib esa, albatta, qaytamiz deganini, qo‘l silkib qolganimda mashina oynasiga g‘amgin odamcha rasmini chizganini. Hatto hozir ham ba’zan eslab turaman. Balki u ham meni eslar… Konsertga borgan kunimizdan ikki kun o‘tib menga rahbarimizning topshirig‘ini yetkazishdi. Juda quvonchli xabar edi bu. Skripkachi Rafiq bilan suhbat belgilangan va unga chet tilini bilganim uchun men tanlanibman. Suhbat asosida maqola yozish ham mening chekimga tushdi. Ertasi kun belgilangan joyga belgilangan vaqtdan ancha erta yetib keldim. Rosti, hayajonlanardim. Soatimga qarash zeriktirganida u yetib keldi. Yaqindan ko‘rib shoshib qoldim. Men adashmagan edim, u chindan Aliga juda o‘xshardi. O‘zbek tilida qiynalib so‘zlashini inobatga olib ingliz tilida suhbatlashdik. Savollarimga sovuqqon tarzda, asabiyroq javob berar, bu meni battar hayajonga solardi. Va bu holat tahririyatda yangi xodim ekanimni qayta-qayta aytishga majbur qilardi. Savollarim tugamasidan suhbatni tugatishga qaror qildim. Hayotim davomida dimog‘dor insonlar bilan kam muloqot qilganim pand bergandek edi. Ketarimizda yaqin insonimga juda o‘xshashini aytaman deb reja qilgandim. Fikrimdan qaytdim, yo‘q, Aliga o‘xshamasdi u. Gazeta bosib chiqiladigan kun hamkasblar muvaffaqiyatli ish uchun tabriklashdi. Birinchisiga chakkimasligini ich-ichimdan his qilib turardim. Shu payt xonamizga doim hovliqib yuradigan, ko‘p hollarda bo‘lar-bo‘lmasga vahima qiladigan hamkasbim kirib keldi. Salomlashmayoq so‘zlay ketdi: “Tahririyatimizga xabar yo‘llashibdi. Unga ko‘ra siz(menga yuzlandi) bergan maqolada xato ma’lumotlar ko‘rsatilganmish. Rafiqning ismim deb yurgani, nazarimda, taxallusi bo‘lsa kerak, asl ismi Muhammadali Ahmedov bo‘lib, hech qanday Turkiyada tug‘ilmagan, o‘zimizning Parkentdan ekan. Shu yerda ulg‘aygan emish. Maktab, kollejni Turkiyada bitirgan ekan, xolos”. Aytarining davomi qulog‘imga kirmadi. O‘zimga kelganimda esa hamkasblarimning hammasi baravar so‘zlardi: — O‘zingizga olmang, Oygul! — Kasbimizda bo‘lib turadi-ku... — Nega xavotirlanasiz, doim vahima qilaveradi bu! Bo‘g‘zimga yig‘i tiqilgandi. Shivirladim: — Qaniydi, vahima bo‘lsa.    Hamma jim bo‘lib qoldi. Ko‘zimdan xotiralar yosh bo‘lib quyilardi. Qulog‘im ostida Rafiq emas, Ali, ha, Ali chalib beradigan kuy yangrardi. Nega unday qilding, Ali?..

29.11.2023 1071

Shoirning “Izlam”i

Inson insonni xayolot ustida o‘ynashi judayam qaltis. Shunday ekan, haq tarafligiga, yutishiga, yutgani hamono yo‘ldosh orttirishiga aminlargina badiiy boshqotirmalarda tafakkur chiziqlarimizni cho‘zaversinlar. “Tomib bo‘lgan ko‘zyoshlaringning soyasi muallaq. Inmaydi”.  “Izlam”, ilk satrlar. O‘ylayman, to‘kilib bitgan ko‘zyoshning ham soyasi bo‘larkanmi?.. Chalg‘iyotganday ko‘rinadi shoir. Bildim, chalg‘itayotgan ekan. Chalg‘iyverdim, o‘qiyverdim. Yana bilgandayman: Faxriyor va tafakkur so‘zlari yaqinligini, faqat hissiyotlar emas, bazo‘r epaqaga olingan aqliy xayolot uydirmalaridan iborat tasvirlarda biz ko‘proq tajalli etamiz. “… Niqtagin, siqtagin, urin ming, Soya to‘kilmaydi, sinmaydi”. Bu soya yashirinmaydi, yo‘qolmaydi, tomgan yeriga singib ketsa-da, tomchi, soyasi o‘z sabablari yonida bo‘ladi doim. Chunki bu soya bizniki emas, bizga oid emas. Shoir ham epigrafni ustalik bilan tanlay olgani, ehtimol aynan ta’sirlangani ayonlashadi: “Sen biror marta ko‘zyosh soyasini ko‘rganmisan?.. U oddiy soyaga o‘xshamaydi… U yuraklarimizga mutlaqo boshqa, uzoq dunyolardan keladi…” (Xaruki Murakami). Bu soyalar tunlarda ham ko‘rina oladi, ehtimol shundan qoradir tun, ehtimol ko‘zyosh sabab, ko‘zyosh uchun bordir tun… “U tunlarga kirib boradi Muallaq ko‘y, qadam-baqadam” “Armon yanglig‘ u ham o‘chmaydi, Soyalarni tunga yoyasan”. Bir o‘rinda shunday jumlalar bor: “Nursiz soya – ko‘zyosh soyasi”. Keling chalg‘iymiz, o‘zi soyaning nurlisi bo‘larmidi hech? Yo ma’no ko‘rsatishda “ziqna shoir” Faxriyor: ko‘zyosh soyasida rohatlana olmaslikka sha’ma qilyaptimikin? Negaki, keyingi jumlalarida bu “nursiz soya”lar allaqachon yulduz bo‘lib ko‘rina boshladi-da… “Soya yulduz bo‘lib jivirlar, Lekin yulduz kabi uchmaydi”. Bu dunyoga aloqasi bo‘lmagan har ne naqadar manguligiga yana bir bor iqror-ishorasi bu shoirning. “Izlam” bilan izlashgunga qadar shoir sifatida bilsam-da, lekin men ham Faxriyor haqida fikrlovchilarning yuqorida keltirganim ikki turiga ham kirardim. Kitob bilan tanisha-tanisha anglayapmanki, bu shoir ijodida xalqona qo‘shiqlar ritmidagi she’rdan tortib, umuman ritmga no‘noq, to‘qson yashar kampirday ezma, ammo “ko‘rgan-bilganlari” ko‘p she’rlar, hatto ora-chorada o‘z demagini suratlarda, shaklchalarda ham ko‘rsatib bergan o‘ta saxiy she’rlargacha bor. Keragicha bor. “yurak-bag‘rim xundir mani kechib-kechib biy kechani tushlar kelar qon ichgani gala, gala” (“Tanaffus”)... Bu ham boshdan oxirigacha xuddi shu ohangda yozilgan kattagina she’rdan. O‘qilishidan yengilgina, o‘ynoqidek eshitilsa-da, xulosasi yelkangizni yag‘ir qiladigan, hayotning xarakteriga aylangan achchiq haqiqatlarni singdira olgan shoir ularga. Dastlab keltirilgan parchadagi yurak-bag‘irni shu qadar egovlaganki qon, hatto tushlarda yengillasha olmaydi, balki butun kechani “qon qiladi” kechinmalari bilan, “kechib-kechib biy kechani tushlar kelar qon ichgani” so‘ngra!.. Nega? Shoir shunchaki “shoirmeros sevgi-muhabbat dardlari”ga burkanib oh-vovaylo qilayotganday ham ko‘rinadi. Lekin bunday ko‘rinishigina mumkin faqat. Unaqa bo‘lolmasligini, bir she’r diydiyosi ne ekanligini boshqalari ham ta’kidlayveradi chunki: “oylar cho‘kar falakdan jimir jimir jimirlab tog‘lar cho‘kar falakka g‘imir g‘imir g‘imirlab toshlar qilar kalaka qiqir qiqir qiqirlab”. Osmondagi Oy cho‘kyapti. Osmonni yelkalagan tog‘lar cho‘kyapti o‘z osmonlariga. Yerdagi toshlar, tog‘larning yelkalaridagi toshlar kulsa-ya qiqir-qiqirlab?! O‘zini tutib turgan tog‘larning ezg‘ilasa yelkalarini! Shoirning yozganlari she’r emas, “Sher” bo‘ladi. “Oh”i vovaylo emas, “Na’ra” bo‘ladi! Uni eshitmaslik uchun kar va gung bo‘lishi kerak tirik jon. Adabiyotdagi o‘rnini insonni faqatgina hayajonga solishda, shirin kalomlar bilan peshonasini silashda deb bilmagan shoirimiz ming xijolatda talmovsirayotgan shakllar, suratlarni izoh sifatida olib kiradi so‘zlari orasiga. Lekin bu yangilik umuman keraksiz sifatida taassurot qoldirdi menda. Va menimcha, she’r figurasini qadrlaydigan har bir o‘quvchida bu usulga nisbatan shunday fikr uyg‘onadi. She’rdagi tasvirlar shu qadar tiniq va uning hech qanday surat va shaklchalarga ehtiyoji yo‘q.  Mana qarang: “Bahor bog‘ga maysaning tili bilan kirar bildirmay ilonning og‘zida jannatga kirgan shayton singari”. Shu joyda, “maysaning tili” yonida allaqanday geometrik shaklchani-yu, “ilon” so‘zi yonida uning jingalak suratchasini ham qo‘shishdan kimga foyda, kimga zarar? Yakuniy gap yaxshi bo‘lish odati bor bizning adabiyotda. Bundan foydalanib qolayotgan she’rxon sifatida bemalol ayta olamanki, yaxshi kitob ham, yomon kitob ham kitobxonni o‘ylatadi, so‘zlatadi, yozdiradi. Lekin yaxshi kitoblargina kitobxonni hayajonga solib yozdiradi… Hayajonlarimni ma’zur tutasiz.

28.11.2023 1105

O'zbek yoshlar she'riyatida Turon mavzusining aks etishi

XXI asr o'zbek yoshlari ijodida millat mavzusi boshqacha yangrayapti. Endi hurlikka erishganiga shukrona bilan she'rlar bitishni bu avlod o'ziga ep ko'rmaydi. Bugun o'zbek yosh ziyolilarini mustaqillik qoniqtirmaydi. Ular dunyo bilan bo'ylashishni, millatning shonli o'tmishi bugun qaytadan bo'y ko'rsatishini istaydi. Aytish mumkinki, yoshlar she'riyatida bugungi o'zbek farzandlarining ayni shu jasorati ko'zga tashlanadi. Hayronman, erkini qanday taniydi, Yig'i dovushiga o'rgangan millat, — deb yozadi Najmiddin Ermatov bir she'rida. U millatni oh-voh tortib, ahvolidan nolib yashashini istamaydi. Uning istagi boshqa asarida yaqqolroq ko'zga talashadi:   Ko'k bo'ri kezgan sarhad itlarga talosh endi,Ko'tarilgan bosh emas, birgina quyosh endi,Uchqun sochgan ko'zlarning topingani yosh endi,Turkiy elning shiddati so'nganga o'xshayotir…   Shoir millatdan ko'k bo'rilar kezgan Turon sarhadlarida qaytadan davron surishni kutadi. Bu bugun siyosiy jihatdan mushkul bir ish bo'lsa-da, shoirlar mumkin bo'lmagan narsalarni istashda mohir. Shoir davom etadi:   Burgut uchgan zovlarda quzg'un bazm etmoqda,Ildizingni kavshabon to'ng'iz hazm etmoqda,Ertangni belgilashga yotlar jazm etmoqda,Qoshiq butun, qiliching singanga o'xshayotir.   Qilich tutishni unutib, qorin g'amida qoshiq tutishga usta bo'lib borayotgan xalqni shoiri malomat qiladi. Haqqi bor. Millat uniki, u millatniki. Uyg'otish — uning vazifasi.   Turon mavzusi XX asr she'riyatida avval Сho'lponda, so'ng Rauf Parfi ijodida eng ko'p uchrashini bilamiz. Shavkat Rahmon, A'zam O'ktam, Halima Xudoyberdieva kabi shoirlar ham bu mavzuga qo'l urishgan. Lekin XXI asr yoshlari bu haqda yozishlari – alohida masala.   Ulug' shoir Rauf Parfining quyidagi so'zlari yodga tushadi shu o'rinda:  “Yangi bir avlod paydo bo'lishi kerak. Turkchilikni anglagan, his etgan avlod. Yangi she'riyat yangi ijtimoiy ruh bilan keladi. Kelayotgan yangi ijtimoiy ruh, bu – turkchilik. She'riyatimizni turkchilikni anglash ruhi yangilaydi”[1]. Tengdoshlarimiz bu hikmatni uqqandek.   Mana, Shahriyor Shavkat “Ruhim qushlari” kitobida yozadi:   Halovat, sen mendan umidingni uz,Turkular kuylanmas, kulib, hiringlab,Turonday vatanni unutgan ulusTariqday ovozni tururmi tinglab?!Ey turkiy do'stlarim, Kemamiz uchqur,Yig'ib qo'yilmaydi shamolda yelkan.Avvalo, Turonga bir yurak zarur,Yurakki, salmog'i Turonday ulkan.[2]   U ham Turon haqda so'z ketganda, hiringlab-kulib yozib bo'lmasligini bildirar ekan, bir Turonday yurak maydonga chiqishiga ishonadi.   Turkiston, sen faqat uch-to'rt bolangning   Yuragida qolding, ay sho'rlik o'lka, — deb nadomad bilan so'z boshlaydi Xurshid Abdurashid. “Turkiy qo'shiq” she'rida esa:   Turkiy yuragim bor, turkiy shuurim,Hatto ruhim turkiy, o'zga shonim yo'q.Musht bo'lib tug'ilgan qo'llarim turkiy,Vodarig', birgina Turkistonim yo'q [3], — deya millatning, o'z tengdoshlarining afsusini bir zarb ila qog'ozga muhrlaydi.   Xurshid — iste'dodi ko'p qirrali shoir. U adabiyotdagi har bir janrni, har bir uslubni sinab ko'rgisi keladi. Qo'l urilmagan mavzularga murojaat qiladi.   Misol. O'zbek tarixchiligida shu kunga qadar Muhammad Shayboniyxon shaxsiga munozarali munosabatda bo'lib kelinmoqda. Ikki daryo oralig'ida o'zbek degan bugungi millatning shakllanishida bosh sababchilardan bo'lgan, Temuriylardan so'ng butun Turkistonni birlashtira olgan shonli hukmdor o'zbek bolalariga begonadek o'qitib kelindi. Temuriy amirlarning tarqoq hukmdorligiga chek qo'yishi, Zahiriddin Muhammad Boburning Hindiston tomonga yo'l olishiga sabab bo'lgani uchun uning shaxsi qora bo'yoqlarda tasvirlandi. Tarixchilarning ikki buyuk turkiy hukmdorning biri yaxshi, biri yomon deb tarix yozishlari oqibatida millat bolalari Shayboniyxon haqida aytarli hech narsa bilmasdan ulg'ayib kelishdi. Xurshid Abdurashid ana shu adolatsizlikni yoshlar, hatto katta ijodkorlar orasida birinchi bo'lib badiiy-she'riy talqin qiladi:   Kechir bizni, seni bobo qila olmadik,O'rgan eding axir kimning arpasini xom? Manfaatlar eshigidan hatlayolmadik,O'zi mening bobommisan, Shayboniy bobom?   Bu savol Shayboniyga emas, aslida shu kunga qadar uning nomini tiklashni ortga surgan shaxslarga qaratilgan.   Shoir Alibek Anvariyning “She'ri rijol” she'riy turkumiga kirgan, Turkiston jadidlari yetakchisi Maxmudxo'ja Behbudiy hazratlari tilidan yozilgan “Behbudiy” she'rida millatni uyg'otishning eng qisqa konsepsiyasini bayon qiladi: “Ma'firatdan mustaqillikka!”   Uyqu chaqiradi uyquni, Сhorlov – sariq qobon niyati. Ilg'amaydi eski qutquni, Ko'zlarimiz muxtoriyati.[4]   Shoir millatning uyqusini istaydigan “sariq qobon”ning niyatini, uning eski qutqusini ko'zlari tan olmasligini aytadi. Ko'zlar — alohida hudud, ko'zlar muxtoriyat! Bu avlodning ko'zlariga qullik kirib kela olmaydi. Uyqu ham yaqin yo'lay olmaydi. Ammo, taassufki, shoir atrofiga qaraydi: boshqa ko'zlarda g'aflat in qurgan: “Sulton itga tashlar suyagin”, “Olamgirlar avlodi qo'rqoq, Pushtdan-pushtga hayiqib o'tar.”   Shoirning xulosasi bunday:To toraymas qarog'da yog'du, Millat – omin, Allohu akbar!   Qarog'da yog'du torayishi uchun qorachiqlar kengayishi kerak. Ya'ni, ko'zlar yorug'likka tik qarashi, qarog' nurdan qamashib, kipriklar titrashi shart. Yorug'lik — erk, ozodlik, ma'rifat! Aks holda, millatning janozasini o'qiyvering: omin, Allohu Akbar!   A.Anvariyning “Qo'rboshi ruhi” she'rida o'z tengoshlarining zimmasida qanday missiya borligini eslatib o'tadi. Qo'rboshi bobolarning vasiyati bu:Sirtmoqlari qiygan bo'g'zimdan Erk sizgani yodimda elas... Yo'l boshida uchqur – izimdan Ortda qolgan – vujudim emas! Manguligim dashti bekafan, Shahid yellar esganda besas. Qorishuvda giyoh o'rnidan, Qasos o'sgan – vujudim emas! Vujudim – siz!...[5]   Albatta, tengoshlarimiz ijodida bu kabi o'ktam mavzularning borligi —millatning baxti. Demak, hali adabiyot xalq uchun yashashda, kurashda davom etmoqda.   O'zbekistonda Turonga oshiq bo'lgan bir odam bor emish. Shoir Jontemir shunday odam haqida she'r yozgan:   …Hayiqadi nafsning tig'idan,Joniga qasd qiling, kechirar.Osmon va Yer oralig'ida,Kamtarona hayot kechirar.   Ya'niki, hamma qatori oddiy hayot kechirib yurgan odam boshqalardan faqat bir jihati bilan farq qiladi. Va bu sirni u jon qadar asrab yuradi. Jon qadar asrashga arzirlik sir nima ekan?   Iymoniga nahsni yo'latmas, Yillar o'tar sokin, suronli.Olib yurar hech kimga aytmay,Yuragida qutlug' Turonni.   Asrlar bo'yi zulmlar, kurashlar, janglar oralab Turon shu tarzda bizga qadar yetib keldi. Shu tarzda bizning ruhimizga singib, she'rlarimizga ko'chmoqda. Jontemir ham boshqa tengdoshlari kabi bu buyuk va afsonaviy saltanatning fuqarosi deb biladi o'zini. Shu saltanat uchun chin ma'noda kurashni orzu qilib yozgan sartlari bunga dalil:   …Agar Temur hayot bo'lganda,Bu vaysaqi tilimni tiyib.Qalam emas, ko'tarib qilich,Egnimga navkarlik sovutin kiyibKo'rsatgan bo'lardim sizga bepoyonUfqlarga tutashib ketgan Turonni!   Yoshlar orasida o'z o'rniga ega shoir Mansur Jumaev Turon g'oyasini anglash va anglatishda hazrat Mahmud Koshg'ariy bobo yo'lidan boradi. Uning “Tosh haqida ertak” she'rida turkiy xalqlarning tarixi, buguni, ertasi ularning tilidagina o'z aksini topishi haqida so'z boradi:   Ey bo'g'zimni yoqqan achchiq bo'z,ey sen, ruhi ravonim ko'rki —gulxanlarda yongan turkiy so'z,gulxanlarda yonmagan turkiy!Shoir Turkiy til qoshida avf so'raydi. Istilolar, bosqinlar sabab yonib ketgan minglab qo'lyozmalar, kitoblar, turkiy dunyoning ulkan madaniyati qoshida afv so'raydi. Ularning barchasi yonib kulga aylantirildi. Ammo bu so'zlar bitilgan toshlargina bizga qadar yetib keldi. Shu toshlar bugun turkiy asotirlarning asli haqida ekanini bayon etdi.   Men bilmasman kuylarim naqshiruniymidi, oromiymidi,jilvalari, nuri, duraxshierlikmidi, osmoniymidi?!   Shoir badiiyatning nafis libosida bugungi o'zbek tili bilan bog'liq ijtimoiy muammolarni ham tilga olib o'tadi:   Menmi o'sha — unutgan tavba,o'ylaringni, ehsoslaringni;bir asrda to'rt marotabao'zgartirgan liboslaringni?!   Afsuski, o'tgan asrning o'zida o'zbek tilida 4 marta alifbo almashishi yuz berdi, atay uyushtirildi. Bu jarayon hanuz davom etmoqda. Ming yillar davomida yig'ilgan ma'naviy merosning vositachisi bo'lmish arab imlosidan chekinish va lotin alifbosiga o'tish, yana 10 yil o'tar-o'tmas kirill alifbosini qabul qilish, mustaqillikdan keyin yana lotin alifbosiga qaytish, uch yil o'tib bu alifboga ham o'zgartirish kiritish dunyo tilshunosligi qayta ko'rmaydigan hodisa, albatta. Yuqoridagi 4 qator she'rda shoir shu muammoni ajoyib uslubda eslab o'tgan.   Bugun men tilga olgan shoirlarning barchasi — O'zbek davlati istiqlolga erishganidan so'ng dunyoga kelgan. Ular safida yana o'nga yaqin shunday yoshlar ijod qilmoqda. Ularning bu mavzudagi asarlari tahliliga kirishganimiz boisi o'zbek adabiyotida, buyuk Rauf Parfi bashorat qilganidek, Turon ruhi qayta bo'y ko'rsatayotganini e'tirof etish edi. Albatta, barcha zamonlarda yangilanishlar, eng avvalo, millat ijodkorlarining asarlarida tajalliy etadi. Bugun bu xayolchan, qaysar va, shubhasiz, iste'dodli yigitlar xalqimizning ruhida uxlab yotgan Turon otli bir arslonni uyg'otib yuborishiga umid qilamiz. Foydalanilgan adabiyotlar: [1] davron.uz  [2] Shahriyor Shavkat. “Ruhim qushlari”, 2020, T:-37-bet. [3] Xurshid Abdurashid, “O'sha men edim”. 2020, T:-33-bet. [4]  Taqdirdan_tashqarida[5] Taqdirdan_tashqarida

23.11.2023 1149

Men seni sog‘indim

* * * 1. Men seni sog‘indim, Tushun, Falakning Sabr kosasiga singgunimcha jim. Ichimda titiliib-titilib ketdi, Devona yo‘llarda sanqigan ruhim. So‘zonim, ko‘ksimda parilar uxlar, Daraxtlar boshimga tutayapti dor. Ming yil gunohimga sig‘inib kelgan O‘sha parilarni uyg‘otib yubor!   2. Oftobshuvoq devor, Ko‘chalar to‘zg‘in, Soylar sho‘xligiga yasar xotima. Oqshom – pari qizdek yoyar kokilin, Tongda tomirimni yorar bir nima. Cho‘chigan borliqqa duo o‘qiydi Qaydadir in qurgan devona devlar. Dunyoning ko‘ziga qarolmaydi tik Ishqning ko‘zlariga boqqan suluvlar.   3. Ichimda nimadir gullab yotibdi, Balki yozilmagan she’rdir, azizim. Gurkirab ketyapman, Yonib ketyapman, Men sening yoningga keldim, azizim. Qara, kaftlarimga ko‘mdim barini, Meni adashtirdi ko‘zlaring rangi. Oq-qora, Oq-qora, Seni angladim Va yo‘lim umrimdan ketdi uzayib. Raqs etdi ko‘nglimni o‘rtagan pari, Qoyalar xijolat bunda mastlikdan, azizim, Men esa qo‘rqib ketyapman, Dunyoning ko‘ziga qarolmaslikdan.

23.11.2023 1127

“Mening qoʻshigʻim”

Oʻrol Tansiqboyev uy muzeyida Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn instituti talabasi Ruslan Abdullayevning “Mening qoʻshigʻim” nomli ilk shaxsiy koʻrgazmasi boʻlib oʻtdi. Koʻrgazmada muallifning 30 dan ortiq rang-tasvir asarlari namoyish etildi. Rassomning kartinalari asosan portret va natyurmort shaklida yaratilgan boʻlib, u bu asarlarini asosan talabalik davrida ishlagan. Ular ichida, ayniqsa, “Haqiqat”, “Molxona”, “Oybek koʻchasi”, “Oila”, “Bolalik” asarlari ajralib turadi. Muallif oʻz kartinalari orqali tugʻilgan zamini, uning tarixi, odamlari, urf-odatlarini aks ettirgan. Unda inson va tabiat oʻrtasidagi oʻzaro munosabatni tasvirlashga, yorqin va samimiy ranglar orqali insonlarning ichki manzarasini ochishga harakat qilgan.

23.11.2023 1128

Qadim qo‘shiqlar ohangi

Qayerdandir chanqovuzning sirli, yurak torlarini chertuvchi, allanechuk mahzun ohanglari qulog‘ingizga chalinsa, dilingiz to‘rlarida bir tog‘ yuksalayotganini his qilasiz. Bu tog‘ning nomi – Vatan! Xayol sizni qadim Surxonga, bolalikka, ma’naviyati boy bobo-momolarimizning tongotar qadar so‘zlagan rivoyatlariga olib ketadi. Ha, u paytlarda, xonadonlarda dostonxonliklar, kitobxonliklar bo‘lgan. “Alpomish”lar, “Kuntug‘mish”lar yangragan. Qahramonimiz Bo‘riqul aka ham shunday bolalik bag‘rida, tog‘lari ham chanqovuz chalgan Boysunda o‘sib-ulgaygan. Balki shu sababdir, chanqovuz, gajirnay, sibizg‘a, shupullak kabi xalq musiqa asboblarini yasovchi mohir usta va ularni bulbulday sayrata olgan sanatkor cholg‘uvchi bo‘lib yetishgandir. Nima bulganda ham bu san’at Bo‘riqul Jumayevning yorug‘ takdiriga, umr mazmuniga aylanib ulgurdi. Uni taniganlar, el-ulusi “Bo‘riqul baxshi” deb ezozlaydi. Darvoqe, hozirgi kunda B.Jumayev Boysun tumani “Dashtig‘oz” madaniyat markazi qoshidagi havaskorlik jamoasi rahbari sifatida faoliyat olib bormoqda. U kishining san’atga baxshida faoliyati serqirra. U o‘zi sevgan chanqovuz, qadimiy gajirnay, sibizg‘a, nay, surnaylari bilan bir qator ko‘rik- tanlovlar va festivallarda tomoshabinlar olqishiga sazovor bo‘lib, g‘oliblikni qo‘lga kiritib kelmoqda. Xususan, 2012-yil Qoraqalpog‘iston Respublikasining Ellikqal’a tumanida o‘tkazilgan “Asrlar sadosi”, Toshkent shahrida o‘tkazilgan “Chanqovuz sadosi” festivallarida, 2013-yil Toshkent shahrida o‘tkazilgan “Ko‘hna zamin ohanglari” telefestivallarida, Buxoro, Toshkentda bo‘lib o‘tgan “Ipak va ziravorlar”, “Onam aytgan allalar”, “Umrboqiy navolar” ko‘rik-tanlovlarida g‘oliblik shoxsupalarini zabt etgan. Prezidentimiz farmoniga ko‘ra, qalbi sanatga oshufta, ustozlarga hurmati baland, kamtarin, samimiy inson, mohir san’atkor Bo‘riqul Jumayev “Do‘stlik” ordeni bilan mukofotlangan. Bo‘riqul aka chanqovuz chalyapti. Beixtiyor uning “biyu-biyu”lariga bog‘lanib borayotganingizni his qilasiz. Ruhingiz osmonlarga parvoz qiladi. Chanqovuz ohanglarida Surxonning qadim va ulug‘vor tarixiga, erkin buguni va buyuk kelajagiga sayohatingiz boshlanadi.

15.11.2023 1230

“Blanka”

Shu voqeani eslasam bir kulgim keladi, bir yigʻlagim. Nimadir boʻldi-yu mahalladan  yashash joyim haqida ma’lumotnoma olishimga toʻgʻri keldi. Mahallamiz markazini “BBC uzbek” deb atayman. Eng soʻnggi yangiliklarni internetdan avval oʻsha yerdan eshitishingiz mumkin. Pensiya tarqatiladigan kuni mahalla markazidan oʻtish katta xato, ayniqsa, boʻyi yetib qolgan qizlar uchun. Xullas ertalabdan oʻsha yerga bordim, raisni kutaverib sillam quridi. – Assalomu alaykum, yashash joyimdan maʼlu... – Vo alaykum assalom, xoʻsh nima masala boʻyicha kelganding?  – Yashash joyimdan... – Voy, nima buncha tez gapirasan, qayerga shoshyapsan, ortingdan it quvyaptimi? – Xoʻp, yashash joyimdan spravka kerak edi, rostdan ham shoshib turibman. – Hozir, – deya stol tortmasini titkilay boshladi rais. – Iya, buni qara, “blanka” tugab qolibdi-yu! – Qayerdan olib kelay? – Yoʻgʻe, sen olib kelolmaysan uni. Bugun emas, ertaga kel. Qarasam, ish orqaga ketadigan. Keyin miyamga keldi u “blanka” qurgʻur. Sumkamdan pul chiqarib sekingina stol ustiga qoʻydim va: – Menga bugun kerak edi-da... Rais bir menga, bir pulga qararkan: – Ha mayli, qoʻymading-da. Shoshib turganga oʻxshaysan, voy, mana bu yerda turgan ekan-ku, koʻrmaganimni qara, hozir “shes sekund”da yozib beraman. Ana boʻldi. – “Blanka”laringiz shunday tez-tez tugab turadimi?! – A, nima deding? – Rahmat deyman, – deb chiqib ketdim.

15.11.2023 1222

Pora

Bozor maydonidagi azim chinor daraxtlari go‘yo yerga tushgan soyasini masxaralagan kabi tinimsiz shivirlar, kuchli shamol turgandi. Advokat Hoji Namik afandi qog‘ozlar uchib ketmasin, deya idoraning zumrad oyni eslatuvchi kichik derazalarini tushirib qo‘ydi. So‘ng borib, ochiq eshikni yoparkan, salla o‘ragan, yelkasida xalta,  qo‘lida ot jilovi tutgan, past bo‘yli pak-pakana dehqonning yaqinlashib kelayotganini ko‘rdi: — Assalomu alaykum, Ali Xo‘ja, bu yerda nima qilib bemavrid yuribsiz? Bozorga hali ikki kun bor emasmidi?! Dehqon ikki qora nuqtaga o‘xshash mitti ko‘zlarini battar qisgancha: — Voalaykum assalom, Namik afandi! Boshimga bir balo tushib, oldingga da’vo bilan kelyapman, – dedi bosh chayqab. — Qani, keling, biroz gaplashaylik-chi. — Gaplashamiz! — Qanday dardingiz bor, ayting. — Sendan boshqa kimga ham aytardim? – dedi  dehqon otining jilovini simyog‘och ustuniga bog‘larkan. Idoraga kirib, yog‘och stolning o‘ng tomonidagi pastakkina to‘qima divanga o‘tirdi, to‘rvasini bir yoniga tashlab qo‘ydi. So‘ng Namik afandi uzatgan qutidan sigaret olarkan, iddaosini tushuntirishga tushdi. Uning dushmani qishloq muxtori Huysuzog‘lu. Bir paytlar Huysuzog‘luga tegishli bo‘lgan yerdan Ali Xo‘ja o‘zi uchun imorat soldirgan bo‘lib, hozir shu tufayli o‘sha joyni butunlay qo‘lga kiritishga tirishayotgandi. Go‘yoki, imorat kimniki bo‘lsa, yer ham uniki bo‘lishi kerakmish. Namik afandi oppoq soqolini tutamlab, ko‘zoynagi ostidan boqarkan: — Adashasiz, Ali Xo‘ja, – dedi. — Haqsizmanmi? — Ha. — Yo‘q, haqman!  Nega unda bino qurilayotganda indamadi? — Indamasa ham. — Haqligimni bilaman, Namik afandi. Da’vomdan voz kechmoqchi emasman. — Yutqazasiz!.. — Mayli, nima bo‘lsa ham. Lekin da’vomdan voz kechmayman. Namik afandi adolatsiz ishlarni ko‘rib chiqa olmasdi. Bir tomoni Ali Xoʻjaning vakolat taklifini rad etmoqchi bo‘ldi ham. Ammo Bo‘zoyuq qishloq ahli uning o‘ttiz yillik mijozlari bo‘lib, eshak o‘z oxuruni bilar qabilida hamisha bu idoraga kelishar, davlat ishlari bo‘yicha unga murojaat qilishga odatlanishgandi. Qishki zahira ham butunlay o‘sha yerdan kelardi hisob. Shularni o‘ylab nihoyat: — Mayli, ishingiz bilan shug‘ullanaman. Yutqazsangiz, mendan o‘pkalamaysiz, – dedi. — O‘pkalamayman, lekin sen nimani ham yo‘qotarding? — Chunki haqsizligingiz aniq! — Hokimga semiz bir qo‘chqor yuborsam-chi?.. — Nima?.. — Shunda da’voda yutib chiqolarmidim? — Bunday qilsangiz, shubhasiz, yutqazasiz! — Nega? — Yangi hokim siz bilgan odamlardan emas. — ...    Ali Xoʻja advokatning bu qadar kuyib-yonishiga uncha tushunolmadi. Undan yangi hokimning ta’rifini uzoq eshitdi. Aytishicha, bu odam pora va hadiyalarning dahshatli kushandasi emish! Hatto eng to‘g‘ri da’vogar ham unga pora berishga urinsa, o‘sha zahoti  haqsiz  bo‘lib chiqarkan. Ali Xoja: — Alloh bunday adolatparvarlarni mol-dunyo sababidan kam qilmasin, – deya duo qildi. — Omin, omin, – dedi Namik afandi ham.    Ular da’vo va haqiqat haqida bir soatcha gaplashishdi. Vakolat bo‘yicha kelishib olishdi ham. Advokatning ko‘rinishida umidsizlik zohir edi. Axir bu ishni yuz xotiri uchun olgan, haqsizlik esa shu qadar ravshan ediki...    Ikki hafta o‘tgach, xuddi shu paytda yashil rangga bo‘yalgan idora eshigi oldida Ali Xo‘ja paydo bo‘ldi. Namik afandi arznoma yozayotgan edi. Ko‘zoynagi ostidan mijozini ko‘rdi deguncha kulib yubordi: — Ie, xush kelibsiz! Qoyilmisiz, ishda yutib chiqibmiz-a! – dedi. Bir haftadan beri hokimning qanday qilib bunday nohaq hukm chiqarganiga uning boshi qotardi. — Men yuborgan qo‘chqor tufayli yutdik, – deb javob berdi Ali Xoja sovuqqonlik bilan. — Nima!.. Hokimga qo‘chqor yuborganmidingiz? — Ha. — Bunga qanday jasorat etdingiz-a? — Ha, o‘zing menga “Poraning kushandasi, kim hadya bersa, haqsiz chiqadi”, deb aytmaganmiding? — Shunday. — Qo‘chorni yuborganimda o‘z ismimni bermadim. — Nima qildingiz unda? — Raqibim muhtor Huysuzog‘luning ismini berdim. — ... Keksa advokatning qo‘lidan qalami tushib ketdi. Orqasiga suyanib, qarshisida unga qarab yaltirab turgan mitti-mitti qora ko‘zlarga tikilib qoldi. Maydondagi azim chinorlarning to‘xtovsiz shivir-shivirlari Ali Xo‘janing oyoqlari orasidan o‘tib, devoriga eski gazetalar yopishtirib tashlangan idoracha bo‘ylab kezinardi go‘yo...

13.11.2023 1232

Turg‘unlik

Haliyam kuz – haliyam xazon,Ertagayam bo‘lar shu ahvol.Alamlisi bu fasl uchun,Gullaydigan yuragim uvol. Ko‘zda g‘ubor, quloqda g‘ubor,Silkitmaydi birov boshini.Changga botgan ko‘chalar yutar,Tabiatning achchiq yoshini. Chopolmasa ne uchun g‘irotminib olib turlandi kaslar?Bo‘g‘zimizga qisilsa nahot,Biz olmoqchi bòlgan nafaslar. Necha yilki shu fasl hokim,Necha yilki mana shu ahvol.Sukunatni buzmoqlik uchunPortlaydigan yuragim uvol.

9.11.2023 614

Yomg‘irni hidladim

***Yomg‘irni hidladim, gulday hidladim.Jannat iforini qulday hidladim. Uning kulgusini eshitdim, mayin.Deraza, qoldingmi sen payqamayin? U o‘z suratini chizdi oynaga,Uni ko‘rmadingiz, odamlar, nega? Yomg‘ir qo‘shiq aytdi, misoli shaydo.Sen nega unga jo‘r bo'lmading, dunyo? Men-chi, dardlashaylik, yomg‘irjon, dedim.Boshimga yog‘, og‘ir og‘rir jon, dedim. Ne dedi, tushunmay turaverdim lol…Muhabbatdan so'zlab berdi, ehtimol.

7.11.2023 624

Yuragi katta odam

Men uni anchadan beri taniyman. Yuzi lo‘ppidan kelgan, harakatchan qo‘li, bo‘yniga tashlab olgan oq durrasi uni boshqa barcha haydovchilardan yaqqol ajratadi. Har safar Oltiariqqa yo‘lga chiqarkanman, avtobus haydovchisi o‘sha men bilgan, men tanigan notanish “tanish” haydovchi bo‘lishini xohlardim. Ammo hadeganda uni uchratish ham qiyin. Har kuni qatnasam-da, haftada bir ko‘zim tushadi, avtobus esa barmoq bilan sanarli. O‘ta qiziqishim bugun undan so‘rashga majbur qildi. – Bu avtobus ijaraga olingan, haftaning uch kuni men, qolgan payt egasi minib chiqadi, – dedi menga tezgina qarab olgach. Qiziqishim battar oshdi: – Ijara bo‘lsa, nega faqat o‘zingiz minmaysiz? Biz Oqbo‘yradan o‘tib borarkanmiz, haydovchi kulib qo‘ydi. – Dam olaman.  – Dam olaman? – Ha, dam olaman, – dedi va biroz jilmaygansimon davom etdi. — Men rusda ham, qozoq va qirg‘izda ham ishlaganman. Pulni topish bizdan qolgan san’at. Ammo bular oila davrasida o‘tirib yeryong‘oq chaqishingga arzimaydi. Kichik qizim endigina uch yosh, ishdan qaytsam, chopqillab chiqib kutib oladi. Yuzidan o‘paman, “qiqir-qiqir” kuladi. Katta qizim biroz katta bo‘lib qoldi, shuning uchun u bilan til topisholmayman, qiynalaman ba’zan. Lekin o‘g‘lim hammadan yaxshi. Eng ko‘p vaqtimni u bilan o‘tkazaman. Men bu haydovchini ancha kuzatdim. Iloji boricha uning vaqtiga chiqishga tirishardim. Va u haqida juda ko‘p narsalarni bilib oldim: aytishicha, dam olish kunlarida baliq tutgani borarkan, oldinlari uchala farzandi bilan borarkan. Uyga qaytishiga mehribon ayoli shirin taomlar bilan kutib oladi, lekin hozir katta qizi bormas ekan, yosh bolacha maynavozchiliklarni yig‘ishtirish kerak, dermish. Bularning barchasi esa unga g‘alati. Nega bolalar bunaqa bo‘lyapti, hayron. Oilani yarashtirish bilan ovora. Uzoq oylar mobaynida uning ruhiyatiga kirib bordim; qirq-ellik daqiqalik safarchamizda dildan suhbat qurardik. Uning ish kunlaridan birida rosa kutdim, ammo hadeganda kelmadi. Sababini boshqa hamkasblaridan so‘radim: – Ismi nima edi? – Ismi... bilmasam, ismini so‘ramabman. Bilganim 101 “Isuzu” edi, semiz, kulib turadigan kishi, – deb tasvirladim. Qiziq, ismi yodimda yo‘q. – Haa, Alloh rahmat qilsin, vafot etgan, ikki hafta avval. Ustimdan sel tashlagandek bo‘ldi.  – Qanaqasiga? Vafot etgan?! – Rusda yurganda kasal bo‘lgan ekan, yuragi shishib ketgandi. O‘shaning uchun yarim ish qilardi. Charchardi-da. O‘zi bilgan odamga, ortiqcha semirib ham ketgandi. Lekin taqdir ekan, shu kasal bilan ketdi. Men chekkadagi o‘rindiqqa horg‘in cho‘kdim va pichirladim: yuragi katta odam o‘ldi!

6.11.2023 579

NOYABR

Sarg‘ayib ridosin yechar kuz,Toliqqan go‘yoki hormaydi.Noyabr minbarga o‘zing chiqDaraxtlar majlisga bormaydi. Senatga qulatma ularni,Pechkaga saylama deputat.Kompyuter oldiga mixlamaDaraxtlar tepaga yozmas xat. Ularning qalbida vatan bor,Xalqi bor yashovchi yaproqda.Hukumat bordaysan qaydadirDaraxtlar tug‘ilar tuproqda. Qurbining yetgani xazonrez,Topgani sarg‘aygan ko‘p baxtlar.Noyabr million yil vaz o‘qiMajlisga bormaydi daraxtlar.