Diqqat! Veb-sayt test rejimida ishlamoqda

24.7.2024 9

Asabiylashgan abituriyentlar yoxud imtihon kunidagi sarguzashtlar

Har yili yuz minglab abituriyentlar o‘z kelajagini belgilab beruvchi imtihonlar ko‘prigidan o‘tadi. Albatta, bu jarayonlar abituriyentlar hayotida eng esda qolarli va hayajonli daqiqalarni o‘z ichiga oladi. Imtihon kuni ertalabdan uyqudan turish, so‘nggi marotaba kitoblarni varaqlash, ota-ona duosini olish va test bo‘lib o‘tadigan manzilga yo‘l olish… Haqiqatan ham har bir jarayon ich-ichingizni muzdek qiladigan darajada hayajonli. Imtihon zallariga qadam qo‘ygan har bir abituriyentning yuragida ming bir hissiyot, umid, tashvish va qo‘rquv mavjud. Test savollari diqqat bilan o‘qiladi, javoblar belgilanadi… Har bir belgilangan javob kelajak uchun muhim ahamiyatga ega. Albatta, bu yilda abituriyentlar duch kelayotgan qiyinchiliklar va imtihon kuni yuz bergan qiziqarli voqealar siz uchun ham qiziq bo‘lishi aniq. Bu sahifa orqali aynan shu mavzudagi bir-biridan qiziqarli hikoyalarni ulashmoqdamiz. CHALKASHLIKDA CHALKASHIB KETDIM Nargiza TAUBAYEVA, abituriyent (Qoraqalpog‘iston): 10-iyul kuni kechqurun telegram titkilab yotsam, universitet telegram kanalidan xabar keldi. 12-iyul kuni bo‘lishi kerak bo‘lgan ijodiy imtihon ertaga bo‘lar emish?! Nima qilishni bilmay qoldim. Tongda soat 4:00 da turib, abituriyent ruxsatnomasini qog‘ozga chiqarmaganimni esladim va yig‘lab yubordim. Uydagilar bilan ham nimadir sabab janjallashib qoldim. Shoshilib taksi chaqirdim, aksiga olib taksi ham kech keldi. Universitetgacha yo‘l haqi 7 000 so‘m bo‘ldi. Haydovchiga 100 000 so‘mlik uzatsam “maydam yo‘q” desa bo‘ladimi?! Soat allaqachon 7 bo‘ldi, men esa abituriyent ruxsatnomasini qog‘ozga chiqarish uchun poligrafiya qidirib yuribman. Erta tong bo‘lgani uchun hamma joy yopiq. Keyin universitet orqasida bir poligrafiya ochiq ekanini kimdir aytib qoldi, uzundan-uzun navbatda turdim. Shundan so‘ng imtihonga kirish uchun navbatimni kuta boshladim va tushlik vaqti bo‘lganda hamma tarqalishni boshladi. Shu yerdagi kimdir bizning imtihonimiz ertaga bo‘lishini aytdi... O‘zimni bosdim, bir tomondan bu men uchun tayyorgarlik ko‘rishimga imkon edi. Shu kuni ota-onamning qabriga borib ular bilan suhbatlashdim. Ertasi kuni hayajonlarim kamaygan edi va imtihonni muvaffaqiyatli topshirdim. Natijalar e’lon qilinganida esa men ham oila a’zolarim ham juda xursand bo‘lishdi.   FAQAT MEN EMAS, HAMMA NOROZI Adhambek EGAMBERGANOV, abituriyent (Xorazm): Ertalab uyqudan turishim bilan birinchi qilgan ishim telegramdagi guruhdan kelgan xabarlarni ko‘rish bo‘ldi. Guruhda abituriyentlar huquqshunoslik fanidan testda tushgan savollar haqida suhbatlashishgan va men o‘sha mavzularni yana bir varaqlab chiqishga harakat qildim. Hamma qiyin savollar tushganidan, savollar darslikdan tuzilmaganidan asabiylashardi. Albatta, buni eshitib men ham halovatomni yo‘qotdim. Imtihonga kirganimni eslar ekanman, men hayajonlandimmi yo‘qmi eslay olmayman. Juda qattiq asabiylashganimdan o‘ta jiddiy edim. Testlarni o‘qishni boshlaganimda sezdimki, ular haqiqatan ham darslikdan tuzilmagan... Test savollari shunaqa uzun, oxirigacha o‘qishga harakat qilsangiz savolning boshi esdan chiqib ketadi. Birgina huquqshunoslik fani savollarining hajmi 12 varaq qog‘oz bo‘lgan. Taxminimcha 11 savolga to‘g‘ri javob berdim, qolgani Xudoga tavakkal. Testdan so‘ng imtihondan chiqqanlardan so‘rab ko‘rdim. Barchaning fikri shunday, bu bizni darajamizdagi savollar emas. Bu savollarga javob berish uchun biz universitetni tugatgan bo‘lishimiz kerak, maktabnimas. Ko‘pchilik savollar sanksiyalar to‘g‘risida edi. Ustozimdan so‘rasam u ham juda qattiq asabiylashib, bunday savol hatto sudyalar attestatsiyasida ham tushmasligini aytdi. Faqat men emas, deyarli hamma bu testlardan norozi!   REKLAMALAR ASABNI YEDI Sevinch Umurzaqova, Toshkent shahri: Ertalab telegramdan kelgan xabarlarni ko‘rib chiqdim. Imtihon men uchun hayot-mamot masalasidek muhimligini o‘ylab, hayajonlandim. Lekin dugonam bilan imtihonimiz bir kunda, bir vaqtda va bir joyda ekani ozroq taskin berardi. Imtihondan bir kun oldin dugonam bilan qoldim, biz ertangi kun uchun juda qattiq tayyorlandik. Ertalab O‘zekspomarkaz tomon yo‘l oldik va endi meni har bir mayda ko‘ngilsizliklar ham juda qattiq asabiylashtira boshladi. Eng birinchi metroda poyezdning 10 daqiqada kelishi asabiylashtirdi. Odamlar juda ko‘p edi, hamma testni qayerda va qaysi pavilonda topshirishi kerakligini aniqlash bilan band edi. Biz ham asta-sekin tekshiruvlardan o‘tdik va o‘z guruhlarimizni topib, joyimizni egalladik. Odamlarning yuzidan sezish mumkin ediki, deyarli hamma stressda edi. Qaysi tomonga qarasangiz, xavotirga to‘la yuzlar. Test boshlanishida nazoratchining bir ayol bilan qo‘pol munosabatda bo‘lgani va u xatosini tushuntirishi ham g‘ashimni keltirdi. Asabiylashmaslikka harakat qildim. O‘zimni qo‘lga olib, atrofdagi har qanday holatga e’tibor bermasdan test yechishga harakat qildim. O‘tgan yili ham imtihon topshirganim uchun hayajonni yengishga kuch topa oldim. Testdan chiqganimizdan so‘ng bizga xususiy universitetlarni reklama flayerlarini tarqatishdi. Endi bunisi oshib tushdi. Buni har qanaqasiga hazm qilib bo‘lmasdi. Bu baribir imtihondan yiqilasan, degandek edi-da! Shundan so‘ng mazam bo‘lmay qoldi. Uyga zo‘rg‘a yetib oldim. Hammasidan ham test javoblarini kutish qiyin bo‘ldi. Sabrsizlik bilan kutdim va natijani ko‘rganimda xursand bo‘ldim. Xudoga shukr, bu yil yaxshi ball to‘plabman!   PASPORTIMNI YO‘QOTIB QO‘YDIM Javohir Kengboyev, abituriyent (Qashqadaryo): Men uchun eng alamlisi imtihondan bir kun oldin pasportimni yo‘qotib qo‘yganim bo‘ldi. Buni hatto uydagilarga aytishga qo‘rqardim. Talaba bo‘lish eng katta orzum edi. Ikki yil davomida tinmay tayyorlanganim, pasportim yo‘qligi tufayli barbod bo‘lishi mumkin edi. Juda qattiq asabiylashardim  Bilim va malakalarni baholash agentligiga qayta-qayta qo‘ng‘iroq qilib, muammoga yechim izlardim. Ular esa pasportsiz kirish mumkin emasligini aytishdan charchamadi. Qidirmagan joyim qolmadi. Juda qattiq asabiylashgandan har xil xayollar kelardi. Endi men imtihonga kirolmayman, talaba ham bo‘lolmayman. Ota-onamning ishonchini oqlolmadim... Hamma imtihondagi savollarni o‘ylab siqilsa, men pasportim yo‘qligi uchun qiynalardim. Kun kech bo‘ldi, pasportimdan ham imtihondan ham umidimni uzdim. Imtihonga borganimdan foyda yo‘q edi. Juda qattiq tushkunlikka tushdim. Keyin tasodifan bir yaqin do‘stim bilan ko‘rishib qoldim. U nimadir sezdi shekilli, yuzimga qarab nega kayfiyatim yo‘qligini so‘radi. Barchasini aytib berdim. Shunda u, "Pasporting mening mashinamda turibdi. Kecha ko‘rishganimizda, cho‘ntagingdan tushib qolibdi”, dedi. Birdaniga yuzimga tabassum yugurdi. Pasportimni olishim bilan uni o‘pib, boshqa yo‘qotmaslik uchun sumkamga solib qo‘ydim. Ertasi kuni imtihonga ham kirib chiqdim, natijalarim yaxshi. Endi yaxshi niyat qilib, mandatni kutyapman.  

22.7.2024 78

Bu yil B2 sertifikati yo‘q o‘qituvchilar maktablarda chet tilidan dars bera olmaydimi?

O‘zbekiston maktablarida chet tili o‘qituvchilari kamida B2 sertifikatiga ega bo‘lishi lozimligi to‘g‘risidagi talab yengillashtiriladi. Bu haqda Maktab va maktabgacha taʼlim vazirligi boshqarma boshlig‘i Erkin Murodov “Daryo”ga bergan intervyusida maʼlum qildi. Hukumat qarori bilan 2024/2025-o‘quv yiligacha maktab, o‘rta maxsus va professional taʼlim muassasalarining xorijiy tillar o‘qituvchilari kamida B2 darajadagi sertifikatga ega bo‘lishi lozimligi belgilangan. Erkin Murodov qaror ijrosi qay darajada bajarilayotgani haqidagi savolga mazkur talabni yengillashtirish ko‘zda tutilayotganini aytdi. “Hukumat qarori bo‘yicha yangi o‘quv yilidan boshlab B2 sertifikati bo‘lmagan o‘qituvchi maktabda ingliz tilidan dars bera olmasligi kerak edi. Lekin bu talab yengillashtiriladi. Hali rasmiy qaror chiqmagani uchun tafsilotlarni to‘liq ayta olmayman. Aslida bunday talab qo‘yilishiga sabab sifatli taʼlimga erishish uchun sifatli o‘qituvchi kerakligi bilan bog‘liq. Xorijiy tilda dars beruvchi o‘qituvchi chet tilini eng kamida B2 — oliy taʼlimni bitirganda bakalavrga qo‘yilgan darajada bilishi kerak. Bu xorijiy tillarni o‘rgatishda sifatga erishish uchun qo‘yilgan talab va maqsadlardan hisoblanadi”, dedi mutaxassis. Tahlillarga ko‘ra, hozirda sertifikat olishga ulgurmagan o‘qituvchilarga yana qo‘shimcha muddat berilishi mumkin. Yaʼni, ingliz tili o‘qituvchilari 3 yil davomida ham zarur sertifikat olmagan bo‘lsa, bu safar ham imkon berilish ehtimoli bor.

22.7.2024 112

Nikohlanuvchilar qanday tibbiy ko‘riklardan o‘tishi kerak?

Sog‘lom farzandlar tug‘ilishining asosiy omili nima? Ko‘pchilik buni homiladorlik davridagi to‘g‘ri parvarish bilan bog‘laydi. Aslida esa sog‘lom oila va sog‘lom farzandning asosi nikoh oldidan kelin-kuyovlarning tibbiy ko‘rikdan o‘tishidir. To‘yning yoqimli tashvishlari sirasida bo‘lg‘usi juftlikning bunday yumush bilan mashg‘ul bo‘lishi ba’zida birmuncha ortiqcha ishdek bo‘lib tuyulsa-da, bu — oila kelajagi uchun qo‘yilgan muhim tamal toshidir. Shu bois quyida tibbiy ko‘rikdan o‘tish hajmi va tartibi haqida batafsil ma’lumot berib o‘tmoqchimiz. Vazirlar Mahkamasining tegishli qaroriga muvofiq, bo‘lg‘usi kelin-kuyovlar bepul tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi. Bundan ko‘zlangan asosiy maqsad – sog‘lom oilani shakllantirish, irsiyatga bog‘liq va tug‘ma kasalliklarga chalingan bolalar tug‘ilishining oldini olishdir. 50 yoshgacha bo‘lgan barcha nikohlanuvchilar turmush qurishdan avval tibbiy ko‘rikdan o‘tishi shart. Uning xulosasiga qarab, bo‘lajak oila vakillari kelajak uchun qaror qabul qilishadi. 1-qadam. Nikohlanuvchi shaxslar Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali nikohni qayd etish uchun ariza beradilar. Shundan so‘ng, yuborilgan arizani FHDYO organlari ko‘rib chiqib, bo‘lg‘usi juftlikka tibbiy ko‘rikdan o‘tish uchun qog‘oz shaklidagi yo‘llanmani taqdim etadi. 2-qadam. Yoshlar doimiy yoki vaqtinchalik yashash joyidagi tuman (shahar) ko‘p tarmoqli markaziy poliklinikalarida bepul dispanserizatsiyadan, ya’ni kardiolog, endokrinolog, revmatolog, urolog mutaxassislari jalb qilingan holda nikoh oldi tibbiy ko‘rigidan va qo‘shimcha UTT, EKG, o‘pkaning rentgen yoki flyurografiya tekshiruvidan o‘tadi. Shuningdek, umumiy qon tahlili, qondagi qand miqdori aniqlanadi, RW va OIV/OITSga tekshiruv uchun qon topshiriladi. Tibbiy ko‘rik jarayonida genetik tekshiruvlarga zarurat bo‘lganda, yoshlarning o‘zaro kelishuvi asosida ular pullik asosda amalga oshirilishi mumkin. 3-qadam. Nikohlanuvchilar ruhiy, narkologik, tanosil, sil kasalliklari bo‘yicha tuman dispanserlarida tibbiy ko‘rikdan o‘tadilar. Ushbu kasalliklar inson va nasl uchun xavfli bo‘lib, tibbiy tekshiruvdan o‘tish orqali kelajak avlodning sog‘lom dunyoga kelishiga zamin yaratiladi. 4-qadam. Ko‘rik natijalari to‘g‘risida tibbiyot muassasasining xulosasi ma’lumotnomada aks ettiriladi. Ma’lumotnoma tibbiyot muassasasining muhri va rahbarining imzosi bilan tasdiqlanib, nikohlanuvchilarga beriladi. Tibbiyot muassasasining mas’ul xodimi ma’lumotnomani taqdim etayotganida nikohlanuvchi shaxsga aniqlangan kasalliklarning nikoh tuzilgandan keyin yuzaga keltirishi mumkin bo‘lgan oqibatlarini tushuntiradi. Ma’lumotnomaning amal qilish muddati — uch oy. Muhimi, tibbiy ko‘rikdan o‘tish muddati nikohlanuvchi shaxslar tibbiyot muassasasiga murojaat qilgan kundan boshlab ikki haftadan oshmasligi kerak. 5-qadam. Nikohlanuvchi shaxslarda tekshirish natijasida darhol davolash kursidan o‘tishni talab etuvchi kasalliklar aniqlangan taqdirda, ular belgilangan tartibda tegishli davolash muassasalariga yo‘naltiriladi. 6-qadam. Bo‘lajak oila vakillari nikoh qayd etilgunga qadar ikkinchi tomonni tibbiy tekshirish natijalaridan xabardor qilishi shart. FHDYO organlari nikohlanuvchi shaxslarning tibbiy ko‘rikdan o‘tganligiga hamda ushbu tekshiruvlarning natijalari to‘g‘risida ikki tomonning xabardor ekanligiga ishonch hosil qilgandan so‘nggina nikoh qayd etiladi. (https://telegra.ph/file/3c5349c1ab8028c5ad6f5.png) Nikohlanuvchi yashash joyidagi davolash-maslahat komissiyasining xulosasiga rozi bo‘lmagan taqdirda takroriy tibbiy ko‘rik viloyat va respublika muassasalarida o‘tkaziladi.  Tan joni sog‘, farzandlari sog‘lom insonning ko‘ngli xotirjam bo‘ladi. Xotirjam ko‘ngilga esa orzu-havas, to‘y-hasham, shodligu quvonch yarashadi. Buning uchun esa insonda o‘z taqdiriga mas’ullik hissi bo‘lishi kerak. Barcha yoshlarga ushbu 6 qadamdan muvaffaqiyatli o‘tib, havas qilgudek baxtli oila qurish nasib etsin!

17.7.2024 175

Ham dehqon, ham novvoy

Sirdaryo viloyati Oqoltin tumanidagi “Bo‘ston” mahallasi yoshlari berilayotgan imkoniyatlardan to‘laqonli foydalanib, oilasi, xalqiga foydasi tegadigan shaxs bo‘lib yetishayotganida, albatta, mahalla yoshlar yetakchisi Farrux Ergashevning o‘rni katta. Yetakchining aytishicha, Bo‘ston mahallasida 14-30 yoshdagilar jami 1221 nafarni tashkil qiladi. – Shu kungacha 117 nafar yoshga 58 gektar yer ajratildi. Ularning barchasi yerdan unumli foydalanmoqda, – deydi Farrux Ergashev. – Tumanimiz yerlari unumdor. Mehnatkash yoshlarimiz ham yoshligidan dehqonchilik bilan shug‘ullanib kelishgani uchun katta yerda ishlab, daromad qilishdan qo‘rqishmaydi. Dehqonchilik sirlarini o‘rganib katta bo‘lishgan. Prezidentimiz tomonidan yaratilgan bu imkoniyat mahallamizdagi ishsiz yoshlar uchun ayni muddao bo‘ldi. Hozir ularga yer ajratilib, bandligi ta’minlandi va boshqa ishsiz yoshlarga ham ma’lum muddatga kunlik ish o‘rni yaratib berildi. 50 milliongacha daromad Xuddi shunday yoshlardan aka-uka Otabek va Oybek Mamatisayevlar otasining kasbini davom ettirib, 3 yildan buyon dehqonchilik bilan shug‘ullanib kelmoqda. Ayni damda yoshlar yetakchisining ko‘magi bilan berilgan 1,5 gektar yerda qovunning turli navlarini yetishtirib, daromad qiladi. – 1,5 gektar yerga qovun ekilgan, – deydi Otabek Mamatisayev. – Oq qovun, obi navvot, ko‘kcha navlarini yetishtiryapmiz. 3 nafar ishchimiz bor. Ularga kunlik ish haqi to‘lanadi. Qovun narxiga qarab, 1 gektardan 50 milliongacha daromad qilamiz. Mamatisayevlarning katta oilasida hamma ish bilan ta’minlangan. Kichik o‘g‘il Oybekning aytishicha, eng katta mas’uliyat aka-ukalarda. Ish yuzasidan qanday muammo chiqsa, ikkalasi birga maslahatlashib hal qiladi. “Qo‘shimcha ishimiz – novvoylik” – Qovun yetishtirish mavsumiy ish bo‘lgani uchun qo‘shimcha ish sifatida novvoylik bilan shug‘ullanamiz, – deydi qahramonimiz. – Avval uyda non yopardik. 1 yil oldin tuman markazida novvoyxona ochdik. Bu yerda ham oilaviy: otam, ukam, men va ayolim ishlaymiz. Hozir dalada ish ko‘p bo‘lgani uchun novvoylik bilan otam ko‘proq shug‘ullanyapti. Ukam kechqurun xamirni tayyorlab bersa, otam erta sahardan non yopishni boshlaydi. Uyimizda hamma ish bilan ta’minlangan, deb aytishgani rost. Oila novvoychilikdan yaxshigina daronad qilyapti. 1 qop undan tayyorlangan nondan 300 ming so‘m foyda ko‘rishadi. Bundan tashqari, to‘y mavsumida buyurtmalar ko‘payib, bitta buyurtma uchun o‘rtacha 400-500 dona non yopib beriladi. Biznesni kengaytirish niyati – Yer katta. Buyurtmalar ko‘p. Albatta, boshida ikki ishni birdaniga olib ketish qiyin bo‘lgan, – deydi yosh ishbilarmon. – Hozir esa tajriba ancha ko‘paygani uchunmi oldingiday qiyinchilik yo‘q. Novvoyxonani kengaytirib, 5-6 nafar yoshni ish bilan ta’minlamoqchiman. Hatto yana bir biznesni yo‘lga qo‘yish niyatim ham bor. Ha, har bir ishning o‘ziga yarasha qiyinchiligi bo‘ladi. Bu qiyinchiliklar ortida esa har doim rohat bor. Bir qovunning totli ta’mi, issiq nonni yeganlarning rahmati novvoyning kuchiga kuch, dehqonning g‘ayratiga g‘ayrat qo‘shadi.    

17.7.2024 258

Agentlik loyihalariga qiziqish juda katta

Faxriddin Isayev – 2023-yilda Jizzax davlat pedagogika unversitetining xorijiy tillar fakultetini tamomlagan. O‘qish davomida fakultetda yoshlar yetakchisi bo‘lib ishlagan. Boshqa hududdan farzandi va oilasi bilan shu mahallaga ko‘chib kelgan. Yetakchining maqsadi shaxsiy rivojlanish, xorijiy tillarni o‘rganish, kitob mutolaa qilish va bu orqali yoshlarga shaxsiy namuna bo‘lish. Yoshlarni doimiy ravishda til o‘rganishga da’vat etadi. Qo‘limdan kelgan yordamni boshqalardan ayamaydi. Jizzax viloyatining Qozog‘iston bilan chegaradosh tumanlaridan biri Mirzacho‘lning olis mahallalarida yoshlar masalasi bugungi kunda har qachongidan dozarb ahamiyat kasb etmoqda. Tumanning “Do‘stlik” mahallasi yoshlari o‘zgarishlardan mamnun. Boshqa mahalladan kelib, yoshlar yetakchisi sifatida ishlayotgan Faxriddin Isayev mahalla yoshlarining hayotda o‘z o‘rinini topishiga ko‘maklashmoqda. Faxriddinning reja va maqsadlari haqida suhbatlashdik. – Ishga kirganimga 1 yil bo‘ldi. Mahallamizda aholi soni 4410 nafar, xonadonlar 1037 ta, yoshlar 1035 nafarni tashkil qilishi, mening ilk o‘rgangan raqamlarim bo‘ldi, – deydi turli millat va elat vakillari istiqomat qiladigan “Do‘stlik” mahallasi yoshlar yetakchisi Faxriddin Isayev. – Ishimni taqdiri mahalla bilan bog‘liq 1035 nafar yosh ayni kunda nima bilan band ekanini o‘rganib chiqishdan, oldimga qo‘yadigan vazifalarimni belgilab olishdan boshladim.  Shu paytga qadar, Vazirlar Mahkamasining 312-sonli qaroriga asosan, 70 dan ortiq yoshni ish bilan ta’minlash, kasb-hunarga o‘qitish, davolanish, to‘lov kontrakt, bir martalik moddiy yordam, fuqorolik pasporti olish va boshqa turdagi yordamlar uchun 82 million 770 ming so‘m yo‘naltirildi. 30 nafar yoshga (6 nafari migratsiyadan qaytgan) yer ajratildi. Xorijiy tillar va kasb-hunarga o‘qitish maqsadida mahalladagi 1230  nafar yosh “Ibrat farzandlari” loyihasida til o‘rganmoqda va ularning 846 nafari til bilish setifikatlarini qo‘lga kiritdi. Yoshlar ishlari agentligining loyihalariga yoshlarimizda qiziqish juda katta, bu borada viloyatda birinchilikni qo‘ldan bermay kelyapmiz. Mahallada 100 nafar yosh ishtirokida “Ibrat marafoni” tashkil etildi va 5 nafar g‘olibga xorijiy til imtihon xarajatlari qoplab berilmoqda. 650 nafar yosh “Uzchess” ilovasidan foydalanadi. “Mutolaa”, “Ustoz AI” loyihalarida ham yoshlarimiz juda faol. Yil davomida mahalladagi  namuna ko‘rsatgan yoshlarning 150 nafari uchun Yoshlar ishlari agentligi viloyat boshqarmasi, tuman bo‘limlari va homiylar tomonidan Samarqand shahriga sayohat uyushtirdik. “Ibrat farzandlari” loyihasi doirasida viloyatda birinchi o‘rinni qo‘lga kiritganimiz uchun Toshkent viloyati Bo‘stonliq tumani “Yoshlar oromgohi”da “Ibrat camp” loyihasi doirasida bir haftalik tadbirlarda ishtirok etib, sertifikatlarni qo‘lga kiritdik. Mahalla yoshlarining 492 nafari tuman adliya bo‘limiga otaliqqa biriktirilgan. Davlat tashkilotlari biz bilan doimiy hamkorlik qiladi. Jinoyatchilikning oldini olish maqsadida bir qancha ishlar olib borilmoqda. Mahallam yoshlaridan biri Xurshid Mirzayev  yaqinda jazoni ijro etish muassasidan ozod etildi. Unga hokim yordamchisi ko‘magi bilan 33 million so‘mlik kredit olib berildi. Bu pullarga mebel sexi ochishga ko‘maklashildi. Xurshid hozir uy ro‘zg‘or, oshxona  mebellari ishlab chiqaryapti. 10 nafarga yaqin yoshlar o‘z biznesiga ega – kulolchilik, go‘zallik saloni, sartaroshxona, ishlab chiqarish sexlari ochib, o‘zi va boshqa yoshlarni ish bilan band qildi. Kulol yosh Diyorbek respublika miqyosidagi ko‘rgazmalarda ishtirok etmoqda. Faoliyat boshlaganimda Diyorbek maktab bitiruvchisi edi. Mahalladagi hokim yordamchisi ko‘magida Farg‘ona viloyatida o‘qitib, o‘z ishini boshlashga ko‘maklashdik va natijada mahallada yangi hunarmandchilik maskani tashkil etildi. Qisqa muddatda xorijiy tillarni o‘rganishni boshlagan yoshlar 846 ta til sertifikatiga ega bo‘ldi. Mahallamiz yoshlari “Besh tashabbus olimpiadasi”ning respublika bosqichida ishtirok etdi. Vaqtini bekorchi ishlarga sarflayotgan yoshlar bilan doimiy shug‘ullanishni oldimizga maqsad qilganmiz. Agar bir kunda bitta yoshning o‘zgarishiga erisha olsak, bu bir yilda 365 nafarni tashkil etadi. Bugunning yoshlari xorijiy tillarni, axborot texnologiyalari va zamonaviy kasblarni o‘rganishi maqsadga muvofiq deb o‘ylayman.  

17.7.2024 164

Behbudiyning “zamondoshlari”

O‘tmish shunday hodisalarga guvoh bo‘lganki, mazkur voqeotlar bir daraxt boʻlsa, ularning bugungi kundagi shakli misli shu daraxtning soyasidir. Deylik, bir necha yillar oldin jadidlar karvonboshisi Mahmudxo‘ja Behbudiy maqolalaridan birida shunday degandi: “Zamonaviy bilim olgan kishilarimiz boʻlmagani uchun hatto davlat Dumasida vakillarimiz yoʻq, bunday katta minbardan foydalana olmayapmiz”. Buning ilojsiz emasligini ta’kidlar ekan, muallif davom etadi: “Biz qachon taraqqiy qilarmiz? Qachonki oʻn ming soʻmlab to‘ylarg‘a qilinaturg‘on isroflarni zamonacha odam tayyor qilmoq uchun maktablar yo‘linda sarf qilsak, o‘shal zamon taraqqiyga qadam qo‘yg‘on bo‘lurmiz”. Endi doʻppini boshdan olib, o‘ylab qaralsa, bugun ham oʻshal zamondagidek to‘y-ma’rakalarda, hatto kimdir vafot etsa, marhumning aza marosimlarida ham qanchadan-qancha isrofgarchilikka yoʻl qo‘yiladi. Quda-andalar orasida yurgich “bor, tovog‘im, kel, tovog‘im, ikki o‘rtada sin, tovog‘im” naqli ham asli o‘zbekka chiqarilgandek goʻyo. Tagʻin bir gap — ortiqcha dabdaba-yu as’asalar haddi a’losiga ko‘tarildiki, bu hatto tilshunosligimizga-da oʻz ta’sirini ko‘rsatdi. Masalan, ilgarilari “gap” so‘zi ko‘p ma’noli birliklar sirasiga kirsa, endi dasturxondagi to‘kin-sochinlik birinchi o‘ringa chiqqani, diydorlashishdan ham yig‘inning noz-ne’matlari odamlarni koʻproq toʻplay boshlagani natijasi oʻlaroq mazkur soʻz omonim birliklar: shaklan bir xil, ammo turli atash ma’nolarini anglatadigan soʻzlar guruhini tashkil etadi. Ya’ni bir shakli soʻzlar orqali bayon etilgan fikr ma’nosini bildirsa, ikkinchi shakli do‘st-tengqur, hamkasaba, ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida o‘tkaziladigan ziyofat, ulfatchilik ma’nosiga ega. Bunisiga nima deysiz? Kuyunchak Behbudiy tag‘in bir masalada bizni sergaklantiradi: “O‘quvchilarga yordam kerak” sarlavhali maqolasida aytadiki, yoshlardan himmat va g‘ayrat, boylardan shafqat va marhamat kerak. Mazkur ikki toifa vakillarida sustkashlik belgilarini ko‘rgan alloma ruhi bugun-da uyg‘oq, fikri ojizimizcha. Chunki zamonaviylik niqobi ostida gadjetlarga qaram bo‘lgan o‘smirlar-u, saxovatni ikki pulga olmay, nasihatga quloq solmay, qavat-qavat uy solayotgan boylar soni kamaygani yoʻq. Dunyo ahli oʻzining qator-qator biznesmen saxovatpeshalari bilan g‘ururlangan bir paytda bizning qishloq ahli qorni Soli akaning kajavasiday katta Halim-u Salimboyvachchalari bilan do‘mbira chalsinmi ekan. Qishloqning maktabi “boyagi-boyagi, Xolxo‘janing tayog‘i” bo‘lib yotibdi. Gapning berdisini aytguncha to‘xtab turing. Bugun qariyb yarim asr ilgarigi nuqsonlarimiz qaytadan bo‘y ko‘rsatyapti. Holbuki, orada qancha daryolar o‘zanini almashtirib, qancha suvlar oqib oʻtdi. Ammo Behbudiyni o‘qiy turib, yana bir qur amin bo‘laman: ahvolimiz hech o‘zgarmagan. O‘zimizdan hech ikkilanmay, Behbudiyning zamondashlarimiz deya g‘ururlansak, bo‘ladi.

16.7.2024 206

Boquvchisi mehnat migratsiyasida bo‘lgan oilalarga yordam puli beriladi

“O‘zbekiston fuqarolarini xorijda tashkillashtirilgan tartibda ishga joylashtirish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi hukumat qarori loyihasi e’lon qilindi. Kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirligi 2024-yil 1-oktabrdan boshlab Xorijda mehnat faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslarni qo‘llab-quvvatlash hamda ularning huquq va manfaatlarini himoya qilish jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan: a) mahallada tadbirkorlikni rivojlantirish, aholi bandligini ta’minlash va kambag‘allikni qisqartirish masalalari bo‘yicha tuman (shahar) hokimlari yordamchilarining yozma tavsiyanomasiga asosan: boquvchisi xorijga mehnat migratsiyasiga chiqib ketgan va “Ijtimoiy himoya yagona reyestri” axborot tizimida ro‘yxatda bo‘lgan oilalarga bazaviy hisoblash miqdorining 2 baravari miqdorida bir martalik moddiy yordam; mehnat migratsiyasiga chiqib ketgan fuqarolarning “Ijtimoiy himoya yagona reyestri” axborot tizimida ro‘yxatda bo‘lgan yoki “Temir daftar”, “Ayollar daftari” va “Yoshlar daftari”dan biriga kiritilgan, nogironligi bo‘lgan oila a’zolariga dori-darmon, nogironlik aravachalari, eshitish apparatlari va ortopedik mahsulotlar xarid qilish uchun bazaviy hisoblash miqdorining 5 baravari miqdorida bir martalik moddiy yordam; mehnat migratsiyasiga chiqib ketgan fuqarolarning O‘zbekiston Respublikasida ular bilan birga istiqomat qiluvchi pensiya yoshiga yetgan yoki I va II guruh nogironligi bo‘lgan oila a’zolariga kasaba uyushmalari tizimidagi sanatoriy va profilaktik davolanish muassasalariga bir martalik bepul yo‘llanma; b) mahallalardagi yoshlar yetakchilarining yozma tavsiyanomasiga asosan “Ijtimoiy himoya yagona reyestri” axborot tizimida ro‘yxatda bo‘lgan yoki “Temir daftar”, “Ayollar daftari” va “Yoshlar daftari”dan biriga kiritilgan hamda mehnat migratsiyasiga chiqib ketgan fuqarolarning bolalariga mavsumiy faoliyat yuritadigan oromgohlarga bepul yo‘llanmalar berishni yo‘lga qo‘yadi. Belgilanishicha, jamg‘arma mablag‘lari hisobidan mehnat migratsiyasiga chiqib ketgan fuqarolarning oila a’zolariga yordam pullari va yo‘llanmalar berishda: a) yordam pullari va yo‘llanmalar basharti mehnat migratsiyasiga chiqib ketgan fuqarolar Xorijda ish dasturiy majmuasida ro‘yxatdan o‘tgan bo‘lsa beriladi;b) yordam pullari va yo‘llanmalarni olish uchun talabgorlar Xorijda ish dasturiy majmuasi orqali elektron tarzda murojaat qiladi. Kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirligi: talabgorlardan elektron murojaat kelib tushgan vaqtdan boshlab o‘n ish kuni ichida ularning nazarda tutilgan talablarga javob berishini qo‘shimcha hujjatlarni so‘rab olmagan holda idoralararo elektron axborot almashinuvi orqali boshqa vazirlik va idoralardan olingan ma’lumotlar asosida tekshiradi hamda hokim yordamchilari va mahallalardagi yoshlar yetakchilaridan yozma tavsiyanoma oladi; nazarda tutilgan talablarga javob beradigan talabgorlarning ro‘yxatini shakllantiradi va har oyning 25-sanasigacha jamg‘armaga taqdim etib boradi.

15.7.2024 170

O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasida kasbiy (ijodiy) imtihonlar o‘tkazildi

Joriy yilning 9-11-iyul kunlari O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasida bakalavriatning “Islomshunoslik” va “Dinshunoslik” ta’lim yo‘nalishlariga hujjat topshirgan abituriyentlar uchun kasbiy (ijodiy) imtihon jarayonlari bo‘lib o‘tdi. Abituriyentlar ijtimoiy fanlar va chet tilidan gapirish bo‘yicha imtihonni topshirdilar. Imtihon jarayonlaridan avval Akademiya Qabul komissiyasi mutasaddilari tomonidan imtihon o‘tkazish tartib-qoidalari haqida tushuncha berildi. Tartibni buzgan abituriyentlarga nisbatan dalolatnoma tuzilib, o‘sha vaqtning o‘zida ular imtihondan chetlashtirilishi haqida ogohlantirildi. Jarayon adolatli va shaffof tarzda o‘tkazilish maqsadida onlayn translatsiya qilindi.  Akademiya hovlisida esa abituriyentlarning ota-onalari uchun kutish va imtihon jarayonlarini onlayn kuzatish uchun maxsus joylar tashkil etildi.  Shuningdek, imtihon paytida abituriyentlarning ota-onalari va yaqinlarining vaqtini mazmunli o‘tkazish uchun Akademiya hududida joylashgan muqaddas qadamjolar – Shayx Xovandi Tohur, To‘labek (Qaldirg‘ochbek) hamda Yunusxon maqbaralariga ziyorat tashkil etildi. O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi mas’ul xodimlari mehmonlarga mashhur allomalar haqida ma’lumot berishdi. Shu yerning o‘zida allomalar xotirasi yod etilib, Qur’on tilovat qilindi. Bundan tashqari, imkoniyati cheklangan abituriyentlar uchun maxsus xonalar tashkil etilib, imtihon topshirishlari uchun sharoit yaratildi.  Ijodiy imtihonlarni Oʻzbekiston xalqaro islom akademiyasi rektori Uyg‘un G‘afurov kirish so‘zi bilan ochib berarkan, abituriyentlarga omad tiladi. Akademiya rektori islom ilm-fani va madaniyatining boy tarixiy, ilmiy, ma’naviy merosini har tomonlama o‘rganish, islom dinining insonparvarlik mohiyatini chuqur ochib berishda O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasining ahamiyati yuqori ekanini ta’kidladi.  Darhaqiqat, bugungi kunda O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi dunyodagi yetakchi oliy ta’lim va ilmiy-tadqiqot markazlari orasida o‘z nufuziga ega bo‘lib bormoqda. Islomshunoslik, Islom iqtisodiyoti va xalqaro munosabatlar hamda Mumtoz sharq filologiyasi kabi fakultetlar, 10 dan ortiq kafedralar faoliyat yuritmoqda. Akademiya rektori o‘z so‘zida davom etarkan, O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasida hassos soha – muqaddas islom dinini ilmiy nuqtayi nazardan fundamental tadqiq etish, ulug‘ allomalarimiz ma’naviy merosini o‘rganish orqali dunyo sivilizatsiyasiga munosib hissa qo‘shadigan yuksak salohiyatli, raqobatbardosh mutaxassis kadrlarni tayyorlashda tizimli ishlar amalga oshirilayotganini qayd etdi. Imtihon jarayonlarini O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi Jamoatchilik kengashi a’zolari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi va Din ishlari bo‘yicha qo‘mitasi mas’ul xodimlari adolatli va shaffof o‘tishini nazorat qilib bordilar.  

15.7.2024 112

Bir kadastr ostida yashaydigan oilalar uchun alohida hisobraqam ochiladi

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining tegishli qarori bilan elektr energiyasi va tabiiy gaz bo‘yicha yangi tariflar belgilangan edi. Iyul oyining ilk kunlarida ASKUE tizimidagi hisob-kitoblarda texnik nosozlik kuzatilgani bilan bog‘liq holatlar ijtimoiy tarmoqlarda ko‘plab bahs-munozaralarga sabab bo‘ldi. Shu bilan birga, ijtimoiy tarmoqlarda aholi uchun elektr energiyasi isteʼmoli bir oyda 200 kilovat soat emas, aksincha, 450 yoki 500 kilovatt soat qilib belgilanishi maqsadga muvofiqligi taʼkidlandi. Xo‘sh, 200 kilovatt soat qaysi normalarga asosan belgilangan? Nima uchun bunda bir xonadonda istiqomat qiluvchi uch yoki to‘rt oila hisobga olinmagan? Yangi billing tizimi qanday ishlaydi? “Hududiy elektr tarmoqlari" AJ boshqaruvi raisining birinchi o‘rinbosari Alvar G‘aybullayev mazkur savollarga quyidagicha javob berdi: –Taʼkidlash kerakki, bugungi kunda ishlayotgan billing tizimi 2012-yilda joriy qilingan. Keyingi yillarda elektr energiyaga talabning shiddat bilan oshayotgani va zamonaviy billing tizimining zarurligi uchun 2022-yilda texnik shartlar ishlab chiqilgan. Joriy yilning 1-avgustidan respublika bo‘yicha billing tizimi yangilanadi. Hozirda mazkur tizim sinov tarzida Toshkent shahrining Yakkasaroy tumanida joriy etilgan. Amaldagi tizimda abonentning ism-familiyasi, pasport maʼlumotlari va hisob-raqami bo‘lgan bo‘lsa, yangi tizimda abonentning kadastr maʼlumotlari, bitta odam nomida nechta hisob raqami borligi kabi maʼlumotlar jamlanadi. Yangi tizimda monitoring ishlarini olib borish maqsadida isteʼmolchining shikoyat va takliflari, ularning soni ham yozib boriladi. Bir kadastr ostida yashaydigan oilalar uchun alohida hisobraqam ochiladi Ijtimoiy norma bilan bog‘liq masalaga kelsak, bitta kadastrga bitta hisobraqami beriladi. Biroq ayrim xonadonlarda bir kadastr asosida to‘rttagacha oila mavjud. Bunday xonadon 200 emas, 800 kilovatt soat elektr energiyasini ishlatadi. Shu asosda biz bir kadastr ostida yashaydigan oilalar uchun alohida hisobraqami yoki ijtimoiy holatga bog‘lagan holda yechim qilib berish boʻyicha takliflar berdik. Albatta, bu masalaga yechim topiladi. Elektromobillar masalasiga yechim qanday? Shuningdek, isteʼmolchilar tomonidan elekromobillar bo‘yicha ham qo‘shimcha hisobraqami so‘ralgan. Chunki isteʼmolchi o‘z ehtiyoji uchun va elektromobil uchun alohida to‘lov bo‘lishini istaydi. Shu va boshqa holatlar bo‘yicha Ijtimoiy himoya milliy agentligi bilan birgalikda ishlayapmiz. Ularda reyestr bor: kim qanaqa ijtimoiy himoyaga muhtoj. Shu sababli, har oyning beshinchi sanasida agentlikka bu haqida maʼlumotlar taqdim etayapmiz. Yaqinda bu masalalar bo‘yicha ham yechim bo‘lishi ko‘zda tutilmoqda. Normaga asos nima? O‘z navbatida, tahlillar shuni ko‘rsatadiki, o‘tgan oyda 71 foiz aholi 200 kilovatt soatgacha elektr energiyasini isteʼmol qilgan. Buni hududlar miqyosida ko‘radigan bo‘lsak, Toshkent shahrida 54,5 foiz, Samarqandda 68 foiz, Xorazm viloyatida 69 foizni tashkil etgan. Bu borada ham taklifimizni taqdim etganmiz. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Idoralararo tarif komissiyasi faoliyat yuritadi va mazkur tashkilot tariflarni belgilaydi. Bizning tashkilot ijrochi organ hisoblanadi. Albatta, bu yangi tabaqalashtirilgan tarif har tomonlama o‘rganilgan. Demak, 200 kilovatt soat norma o‘z-o‘zidan qabul qilinmagan.

12.7.2024 268

O‘zbekistonning eng ekologik toza shahri qaysi?

O‘zbekistondagi 14 ta ma’muriy markazning ekologik reytingi tuzib chiqildi va shaharlar 100 balli tizimda baholandi. Namangan shahri 62, 29 ball to‘plab, mamlakatdagi eng yashil shahar deb topildi. Bu haqda Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi huzuridagi Iqlim o‘zgarishi milliy markazi ma’lum qildi. Reytingning keyingi o‘rinlarida Samarqand 61,13 ball va Navoiy shahri 59,5 ball bilan mos ravishda 2-, va 3-o‘rinlarni egalladi. 7 yo'nalish Ekologik barqaror shaharlar reytingi hududlarni 7 ta yo‘nalishda o‘rganish orqali tuzib chiqilgan. Bunda havo sifati, yerdan foydalanish, transport, suv, chiqindi, sanitariya va energiya sohalari qamrab olingan. Oxirida umumiy reyting natijalari hisoblab chiqilgan. Umumiy reytingda eng yomon natijani Toshkent viloyatining Nurafshon shahri ko‘rsatgan bo‘lsa ham, shahar eng toza havoli hudud deb topilgan. Havo sifati bo‘yicha ikkinchi va uchinchi o‘rinni Samarqand va Urganch shaharlari egallagan. Eng yomon havo esa Termiz shahrida ekani qayd etilgan. Yerdan foydalanish tahlillarida Samarqand, Qarshi va Namangan shaharlari eng yuqori ballarni to‘plagan. Bu yo‘nalishda eng past ko‘rsatkichlar Nukus va Navoiy shaharlariga tegishli. Reyting o‘rganishlari shaharda yashil hudud, bog‘lar va parklar kishi boshiga qancha to‘g‘ri kelishi, aholining zichligi va shaharda og‘ir sanoat qanchalik yoyilgani kabi talablar asosida olib borilgan. Shuni alohida ta’kidlash kerakki, boshqa yo‘nalishlardan farqli ravishda yerdan foydalanish darajasi respublika shaharlarining aksarida juda yomon ekani qayd etilgan. Transport sohasida esa kishi boshiga nechta transport to‘g‘ri kelishi, shaharning transport strategiyasi va yo‘lda mashinalar tiqinining qanchalik hal qilingani masalalari o‘rganilgan. Bunda Top 3 talikka Andijon, Qarshi va Nukus shaharlari kiritilgan. Toshkent shahri esa transport eng yomon tashkillashtirilgan shahar deb topilgan. Reytingning 4-yo‘nalishi shaharda kishi boshiga qancha suv to‘g‘ri kelishi, qanchasi isrof qilib yuborilayotgani, suvni yaxshilashga oid shahar me’yorlari, chiqindi suvdan foydalanish chora-tadbirlari kabilarni qamrab oladi. Buni nisbatan yaxshi tashkillashtirgan shaharlar sifatida Termiz, Andijon va Namangan shaharlari ko‘rsatilgan. Chiqindilarni yig‘ish, ko‘mish va ularni qayta ishlash sohalarida esa Nukus shahri 8,59 ball bilan eng yaxshisi deb topilgan. Eng yomon ahvol esa Buxoro shahrida. Shaharda chiqindilarni yig‘ish va uning atrof-muhitga ta’sirini minimallashtirish bo‘yicha harakatlar 0 ball deb baholangan. O‘rganishlarning oltinchi turi sanitariya bo‘lib, bunda aholining sanitariya qoidalari bilan tanishtirilganlik darajasi, kanalizatsiyaga ulangani va talabga javob beradigan hojatxonalardan foydalanish darajasi o‘rganib chiqilgan. Bu yo‘nalishda Toshkent shahri eng yuqori o‘rinni egallagan, keyingi o‘rinlar mos ravishda Navoiy va Jizzax shaharlariga to‘g‘ri kelgan. Oxirgi yo‘nalishda shaharda energiya va SO₂ bo‘yicha tahlillar olib borilgan. Bunda kishi boshiga o‘rtacha yillik energiya iste’moli, shaharning energiya sabab bo‘ladigan uglerod gazlarini kamaytirish bo‘yicha strategiyasi kabilar o‘rganilgan. Bunda mos ravishda Navoiy, Buxoro va Termiz shaharlari birinchi 3 talikka kirgan. Nurafshon shahrida esa bu ko‘rsatkich 0 ballga baholangan.

11.7.2024 335

O‘QISHNI KO‘CHIRISH: 10 savolga 10 javob

Tabiiyki, ko‘plab talabalarni xususiy OTMdan davlat muassasasiga o‘qishni ko‘chirsa bo‘ladimi, xorijdan O‘zbekistonga yoki mahalliy universitetlararo o‘qishni ko‘chirish tartibi qanday degan savollar o‘ylantiradi. Quyida O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 15-iyundagi PQ-279-sonli qaroriga asosan bu boradagi savollarga kengroq tushuntirish beramiz. Tartibga ko‘ra, mos va turdosh ta’lim yo‘nalishlariga ko‘chirish uchun talabadan alohida iqtidor talab etiladigan ta’lim yo‘nalishlari bo‘yicha kasbiy (ijodiy) imtihonlar, boshqa ta’lim yo‘nalishlari bo‘yicha test sinovlari o‘tkaziladi. Bunda, kasbiy (ijodiy) imtihonlar tegishli oliy ta’lim muassasasi, test sinovlari Bilim va malakalarni baholash agentligi tomonidan o‘tkaziladi. Test sinovlari va kasbiy (ijodiy) imtihonlar bo‘yicha o‘tish ballari har yili 15-iyulga qadar Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi hamda tizimida oliy ta’lim muassasalari bo‘lgan vazirlik va idoralar tomonidan belgilanadi hamda Bilim va malakalarni baholash agentligining rasmiy veb-saytida e’lon qilinadi. O‘qishni ko‘chirish uchun platformalar O‘qishni ko‘chirish uchun arizalar 5-avgustga qadar quyidagi saytlar orqali qabul qilinadi: edu.uz – mahalliy davlat oliy ta’lim muassasalariaro ko‘chirish uchun; uzbmb.uz – xorijiy yoki nodavlat OTMdan davlat OTMga ko‘chirish uchun. Kerakli hujjatlar ariza (onlayn tarzda); transkript yoki reyting daftarchasi (JPG yoki PDF shakli); akademik ma’lumotnoma (o‘qishni tiklovchilar uchun). Qanday hollarda ruxsat beriladi? 2022-yildan mahalliy OTMlardan o‘qishni ko‘chirishga faqat 2 ta holatdagina ruxsat beriladi: 1) Talaba oila qursa va turmush o‘rtog‘i doimiy yashaydigan hududdagi OTMga ko‘chmoqchi bo‘lsa; 2) Davlat xizmatchisi ish yuzasidan boshqa hududga ko‘chsa va turmush o‘rtog‘i yoki voyaga yetmagan farzandining o‘qishini o‘sha hududga ko‘chirmoqchi bo‘lsa (ishga kirgan vazirlik xati asosida). Boshqa hollarda mahalliy OTMlararo o‘qishni ko‘chirishga ruxsat berilmaydi. Boshqa hududga ham, o‘z hududidagi boshqa OTMga ham. Xorijdan o‘qishni ko‘chirish Bunda eski tartib saqlanib qolgan: 1) Mos va turdosh yo‘nalishga test yoki ijodiy imtihon topshiradi hamda o‘tish balini to‘plash talab etiladi. 2) O‘tish balini to‘play olmasa, super-kontrakt shartlari asosida o‘qishni ko‘chirishga ruxsat beriladi; 3) Xorijdan mos va turdosh bo‘lmagan yo‘nalishga o‘qishni ko‘chirishga ruxsat berilmaydi. Test o‘tgach, har bir talabaning hujjati qayta tekshiriladi. Kimdir “xorijda o‘qiyapti” degan soxta hujjat tayyorlagan bo‘lsa, natijalar bekor qilinadi va soxta hujjat tayyorlash fakti yuzasidan prokuraturaga murojaat etiladi. Xorijiy va xususiy OTMdan o‘qishni ko‘chirish Nodavlat yoki xorijiy oliy ta’lim tashkilotlaridan mahalliy davlat OTMga o‘qishni ko‘chirishda: 1) Mos va turdosh yo‘nalishga test yoki ijodiy imtihon topshiriladi hamda o‘tish balini to‘plash talab etiladi; 2) O‘tish balini to‘play olmasa, super-kontrakt shartlari asosida o‘qishni ko‘chirishga ruxsat beriladi; 3) Mos va turdosh bo‘lmagan yo‘nalish uchun esa bir martalik “super-kontrakt” to‘lab ko‘chirishi mumkin. Davlat OTMdan nodavlat OTMga Buning tartibini nodavlat OTMlarning o‘zi mustaqil belgilaydi. Nodavlat OTMdan nodavlat OTMga Buning tartibini nodavlat OTMlarning o‘zi mustaqil belgilaydi. Xorijdan nodavlat OTMga o‘qishni ko‘chirish Buning tartibini nodavlat OTMlarning o‘zi mustaqil belgilaydi. Bir davlat OTM ichida o‘qishni ko‘chirish Bu masala OTM rektori tomonidan hal qilinadi, ariza ham rektor nomiga yoziladi. Bunda ko‘chirilayotgan yo‘nalishning mos va turdoshligi, ko‘chirilish sababi, OTM imkoniyatlari va boshqa holatlar inobatga olinadi. Ta’lim shakli va tilni o‘zgartirish Bu masala ham OTM ma’muriyati tomonidan hal qilinadi. Bunda ko‘chirish maqsadi, OTMning imkoniyati (masalan, auditoriya sig‘imi, o‘qituvchilar soni) va boshqa faktorlarga qaraladi.

11.7.2024 353

BIR LIDERNING O‘N YUTUG‘I

Yoshlar kuni arafasida bilim va salohiyati bilan mamlakatimiz rivojiga munosib hissa qo‘shayotgan bir guruh faol yoshlar “Kelajak bunyodkori” medali hamda “Mard o‘g‘lon” davlat mukofoti bilan taqdirlangan edi. Mukofot egalari orasida mahalladagi yoshlar yetakchilari ham bor. O‘lmasjon Pardayev – 30 yoshda, Qashqadaryo viloyati Muborak tumani “Bo‘ston” mahallasi yoshlar yetakchisi. U tashabbuskorligi, fidoyiligi, jamoat ishlarida faolligi bilan ajralib turadi. 2023-yili “Eng namunali mahalla yoshlar yetakchisi” ko‘rik tanlovining respublika bosqichi g‘olibi. “Mehr-sahovat” ko‘krak nishoni bilan taqdirlangan. 30-iyun Yoshlar kuni arafasida faol yosh sifatida e’tirof etilib, “Kelajak bunyodkori” medali bilan mukofotlandi.   “Halollikni otamdan o‘rganganman” – Davlatimiz rahbarining yigit-qizlarni Yoshlar kuni bilan tabriklab, “mamlakatimiz yoshlarining yutuqlari, maqsad va rejalari bilan yaqindan tanishib, beqiyos kuch va ilhom olaman.  Yangi O‘zbekistonni barpo etish bo‘yicha qanday katta imkoniyatlarga ega ekanimizni his etib, xursand bo‘laman” degan gaplari menga ishonch berdi, – deydi “Bo‘ston” mahallasi yoshlar yetakchisi O‘lmasjon Pardayev. – Halollik, har bir ishga mas’uliyat bilan yondashishni otamdan o‘rganganman. Yoshlar bilan ishlash tizimida faoliyat yuritarkanman otamning “yigitning omadi, barakasi uning halolligida va toza vijdon egasi bo‘lishida” degan gaplari shiorimga aylandi. Yoshlar to‘gri yo‘ldan yursa, ish bilan ta’minlasam, ularga yordam bersam, buning natijasida mahalladoshlarimni birgina “otangga rahmat” degan so‘zlaridan ortiq e’tirof yo‘q. Otam menga inson umri davomida savobli va yaxshi amallari bilan xalqning ishonchini oqlashi kerakligi, qanday kasbni egallashidan qat’i nazar eng mohir va eng zo‘ri bo‘lish uchun intilishi lozimligi haqida doim uqtirib kelgan. “Bo‘ston” mahallasi balansi: Aholi soni: 4495 nafar; Yoshlar: 1201 nafar; Ayol-qizlar: 553 nafar; “Yashil” toifa: 690 nafar; “Sariq” toifa: 511 nafar; “Qizil” toifa: 17 nafar; Otaliqqa olingan yoshlar: 425 nafar.   Barcha yoshlar “yashil”da bo‘ladi Og‘ir toifadagi yoshlar 4-sektor rahbari – Muborak tuman soliq inspeksiyasi boshlig‘i Odil Shomurodovga biriktirilgan. 17 nafar yosh bilan individual suhbat tashkil etilib, ularni qiynayotgan muammolar o‘rganildi. Mavjud masalalar hal etilib, yoshlarni “qizil”dan chiqarish jarayonlari ketmoqda. Mahalla 2 yildan buyon jinoyatdan xoli hudud hisoblanadi. O‘lmasjon Pardayev huquqni muhofaza qilish organlari va tuman mudofaa bo‘limi bilan hamkorlikda voyaga yetmagan yoshlar o‘rtasida huquqbuzarlik va jinoyatchilikning oldini olish, yoshlarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash maqsadida 30 dan ortiq profilaktik tadbir, suhbatlar, uchrashuvlar, reydlar uyushtirdi. “Yoshlar daftari”ga jami 55 nafar yosh kiritilib, 45 nafariga amaliy yordam ko‘rsatilgan, 10 nafari esa yordam olish jarayonida. Yoshlaring 15 nafariga imtiyozli kreditlar ajratildi, 6 nafari ishga joylashtirildi, 6 nafar talabaning kontrakt puli to‘lab berildi, 5 nafariga asbob-uskuna olishi uchun subsidiyalar berildi, 4 nafarining haydovchilik guvohnomasi olish, 2 nafarining davolanish xarajatlari qoplab berildi. Harbiy xizmatga chaqirilgan 2 nafar yoshning safarbarlik chaqiruv rezervi badali qoplab berildi, 5 nafari “Kelajak kasblari” loyihasida IT va chet tillarga o‘qitilmoqda.   Migratsiyadan qaytgan va otaliqqa olingan 40 nafar ishsiz yoshga dehqonchilik qilishi uchun 1 gektardan  yer ajratildi.   Mahalla kutubxonasi Homiylik mablag‘lari yordamida mahalla guzarida hashar yo‘li bilan kutubxona tashkil etilib, 900 dan ortiq kitob olib kelindi. Kitobga mehr qo‘ygan yoshlar safini kengaytirish maqsadida turli tanlovlar, ko‘chalar o‘rtasida “Zakovat”, “Bilim ring” kabi musobaqalar o‘tkazib kelinmoqda. Mahalla yoshlaridan tashkil topgan 9-maktab “Zakovat” jamoasi yoshlari viloyatda g‘oliblikni qo‘lga kiritib, Respublika bosqichida ishtirok etdi. Kitobxonlarga qulaylik yaratish uchun elektron kutubxona ham tashkil etilgan. “Mutolaa” loyihasi ham yoshlarning sevimli mashg‘ulotiga aylangan. Bugungi kunda 145 nafar yosh loyihaning faol foydalanuvchisi. O‘lmasjon mahallada “MilDizBravo” QVZ jamoasini shakllantirib, “Bo‘ston” mahallasi va qo‘shni mahallalar aholisi uchun kichik konsert dasturlari ham tashkil etilyapti. – Kunda 1 soat vaqtimni kitob o‘qish uchun ajrataman, – deydi yoshlar yetakchi O‘lmasjon Pardayev. – Har qanday kitob insonga nimadir o‘rgatishi mumkin. O‘zim sevib o‘qiydigan kitoblarimni yoshlarga tavsiya qilganman. Tarixiy asarlardan Rabg‘uziyning “Qissasi Rabg‘uziy”, Abdulla Qodiriyning “O‘tkan kunlar”ini, Jeyms Klirning “Atom odatlar”, Otabek Hasanovning “Liderlar”, O‘tkir Hoshimovning “Daftar hoshiyasidagi bitiklar” kitoblarini har bir yosh o‘qishi kerak deb hisoblayman va tavsiya qilaman.   Otaliqqa olinganlar – asosiy tarkibda Iqtidorli yoshlardan Mirzohidbek Farmonov bilan hamkorlikda mahalla yoshlari qiziqishidan kelib chiqib, IT sohasi, kompyuter savodxonligi bo‘yicha to‘garak tashkil etilib, 31 nafar yosh o‘qitilmoqda. Bundan tashqari, zamonaviy kasblarni egallash istagida bo‘lgan yoshlarga “Yoshlar daftari” jamg‘armasi  mablag‘lari tomonidan o‘quv kursi xarajatlari qoplab berilmoqda. Shu kunga qadar 8 nafar yosh loyiha doirasida ta’lim olayotgan bo‘lsa, yana 15 nafari loyihada ishtirok etish istagini bildirdi. “Ibrat farzandlari” loyihasi doirasida 42 nafar yosh chet tillarni bepul o‘rganmoqda. Har oy “Uch avlod uchrashuvi” tashkil etilib, yoshlar va kekesalalar ishtirokida sport tadbirlari shaxmat-shashka, stol tennisi va voleybol musobaqalari o‘tkazib kelinmoqda. Davlat xavfsizlik xizmati kubogi musobaqalarida “Bo‘ston” mahallasi yoshlari tumandagi 25 ta mahalla yoshlari o‘rtasida 1-o‘rinni egalladi. Bu natijaga erishgan mahalla futbol jamoasi asosiy tarkibini otaliqqa olingan yoshlar tashkil etadi.   Mahalla yoshlari O‘zbekiston chempioni Yoshlar yetakchisi uyushmagan yoshlar bilan ishlash borasida namuna ko‘rsatmoqda. Vafo Mag‘murov parataekvon-do sport turi bo‘yicha O‘zbekiston chempionatida 2-o‘rin sohibi,  O‘g‘iloy O‘lmasova esa jui-jitsu sport turi bo‘yicha O‘zbekiston chempioni bo‘ldi. O‘lmasjon tashabbusi bilan mahalla markazidan Vafo hamda O‘g‘iloy uchun joy ajratilib, sport bilan shug‘ullanishi hamda mahalla yoshlariga taekvon-do va jui-jitsudan saboq berishi uchun imkoniyat yaratib berildi. Hozir 50 dan ortiq yoshlar sharq yakkakurashlaridan saboq olmoqda. Ular orasida qo‘shni mahalla yoshlari ham ko‘pchilikni tashkil etadi. “Besh tashabbus olimpiadasi” doirasida mahalladagi yoshlarning to‘rtdan uch qismi qamrab olindi. Bu yoshlar 5 ta sport turi – kurash, stol tennisi, strit vorkaut, voleyboldan tuman bosqichida birinchi o‘rinni egalladi. Yoshlar qiziqishidan kelib chiqib, sport va fan bilan shug‘ullanishlari uchun “Bo‘ston” mahallasi hududidagi 9-30-31-maktablarda musiqa, kompyuter savodxonligi, chet tili va fan to‘garaklari tashkil etilgan. 16:00 dan kech 22:00 gacha voleybol, stol tennisi va shaxmat-shashka bo‘yicha belgilangan jadval asosida biriktirilgan o‘qituvchi va murabbiylar boshchiligida mashg‘ulotlar o‘tkazilib kelinmoqda. – “Bo‘ston” mahallasi yoshlari tumanimizning eng ilg‘orlari, – deydi Yoshlar ishlari agentligi Muborak tumani bo‘limi boshlig‘i Javohir Abdullayev. – O‘lmasjon Pardayev yetakchilik qilayotgan yoshlar “Besh tashabbus olimpiadasi” viloyat bosqichida 5 ta sport turidan Muborak tumani sharafini himoya qilishdi. Bu tumandagi eng yaxshi natijadir. O‘lmasjon liderlik qobiliyatiga ega, yangilikka intiluvchan yosh sifatida mahalla yoshlarini ortidan ergashtira olyapti. U har bir murojaatni hal qilmaguncha to‘xtamaydi.   “Umid uchqunlari” “Karving” – meva va sabzavotlarda gulli shakllar yasash O‘lmasjon Pardayevning hobbisi. Bu san’atni mahalladoshlariga o‘rgatib kelmoqda. “Umid uchqunlari” loyihasini yo‘lga qo‘yib, 11 nafar imkoniyati cheklangan yoshlarga uyda o‘tirgan holda go‘zallik yaratish imkoniyatini taqdim etdi. U 11 nafar yoshning uyiga borib “karving” san’atini o‘rgatib kelmoqda. Bu orqali yoshlar bandligi ta’minlanib, daromad topishi ham mumkin. – Kelgusida bu loyihani yanada rivojlantirib, imkoniyati cheklangan va ehtiyojmand nogiron yoshlarga uyida turib kasb o‘rganishi uchun sharoitlar yaratishni maqsad qilganmiz, – deydi O‘lmasjon. – Loyiha samara bera boshladi. Hozir “Umid uchqunlari” loyihasini tuman miqyosida targ‘ib etishni boshlaganman. Uni “Inklyuziv ta’lim” yo‘nalishidagi keng qamrovli loyihaga aylantirmoqchiman.   Bandlik yo‘nalishida bajarilgan ishlar “Yoshlar daftari”ga kiritilgan ishsiz yoshlarning 13 nafariga tadbirkorlik qilishi uchun amaliy yordam ko‘rsatildi. Muhabbat Xolmirzayevaga non pishirish pechi olib berildi. U o‘z tadbirkorlik faoliyatini yo‘lga qo‘yib, 2 nafar ish o‘rni yaratgan. Xayitmurod Erniyozov va Sojida Allanazarovaga issiqxona uchun 14 foizli imtiyozli kreditlar ajratildi. Issiqxonada meva va sabzavot yetishtirib, daromad topmoqda. Qudratbek Inatillayev tuyaqushchilik bilan shug‘ullanmoqda. Uni ko‘paytirish va  tuyaqush tuxumlarini sotish orqali daromad topadi. Qudratbekka tadbirkorligini rivojlantirishi uchun 1 gektar yer olib berildi. Gulmurod Abdirahmonovga imtiyozli kredit ajratilib, savdo uchun qulay ko‘chma do‘kon olib berildi va 2 ta ish o‘rni yaratildi.   – Mamlakatimizdagi har bir yosh yaratilgan imkoniyat va imtiyozlardan unumli foydalanishi va hayotida o‘z o‘rniga ega bo‘lishi uchun barchamiz birgalikda, ikki karra mas’uliyat bilan, vijdonan ish olib borishimiz lozim, – deydi “Bo‘ston” mahallasi yoshlar yetakchisi O‘lmasjon Pardayev. – Bizga katta ishonch bildirilmoqda. Yoshlar bizning qo‘limizga ishonib topshirilmoqda. Shunday ekan yelkamizdagi javobgarlik hissini unutmasligimiz lozim.

11.7.2024 296

Yer bor, ishsiz yo‘q

Buxoro viloyati G‘ijduvon tumani Qassobon mahallasida yashovchi Nodirbek Ibodullayev ishlari o‘xshamay, migratsiyadan qaytgan. O‘zbekistonda ham ma’lum muddat ish topolmagach, mahalladagi yoshlar yetakchisiga murojaat qiladi. Yetakchi prezident qarori bilan yoshlarga yer ajratilayotgani va bu imkoniyatdan foydalanish yo‘l-yo‘riqlarini tushuntiradi. Shundan so‘ng joriy yil aprel oyida Nodirbekka 10 sotix yer ajratildi. – 2024-yil boshida mahallamiz yoshlarining 6 nafari ishsiz edi, – deydi Qassabon mahallasi yoshlar yetakchisi Farrux Bobojonov. Bugun ularning 2 nafari doimiy ishga joylashtirildi, 4 nafariga kredit ajratilib, bandligi ta’minlandi. Xatlov jarayonida 30 nafar yosh migratsiyadaligi aniqlanib, 6 nafari vataniga qaytarildi. Odam yurtida ish topa olmasagina xorijga ketadi, ammo u yerda ham ishi yurishmasa, tushkunlikka tushib qolishi turgan gap. Yurtimizda olib borilayotgan yoshlar siyosati tufayli migratsiyadan qaytgan yoshlarning bandligini ta’minlashga alohida e’tibor qaratilyapti. Mahallamdagi xorijdan qaytgan oltovlonning barchasiga yer ajratildi. Nodirbek Ibodullayev mana shu yoshlardan biri. Uch oyda daromad – Oldin ishsiz edim, hozir esa yosh dehqonman, – deydi quvonib Nodirbek. – Yer mahallamizga yaqin joyda, bemalol borib ishlash imkoniyatim bor. Unumdorligi a’lo darajada ekan. Suvdan ham muammo yo‘q. Yosh dehqon yerga baqlajon, bulg‘or qalampiri, kortoshka, pomidor, bodring, qovoq va loviya ekkan. Bor mehrini yerga berib, ko‘chatlarni hafsala bilan parvarishlagan Nodirbek kam bo‘lmayapti. Uch oy ichida daromadga chiqdi. 1 tup pomidor ko‘chatidan 6-7 kilogramgacha hosil olmoqda. – Hozircha o‘zimiz oilaviy ishlayapmiz, – deydi Nodirbek. – Oila a’zolarimning yordamisiz bir o‘zim ko‘p narsaga erisholmasdim. Bo‘sh vaqt topishlari bilan dalaga shoshilishadi. Daromadlar oshib, ekinlar yanada ko‘proq hosilga kirganida yonimga ishchi olish niyatim bor. Balki ish rivojlanib, yerni kengaytirsak, tadbirkor, sotuvchilar bilan hamkorlikda ishlashim ham mumkin. Hozircha ishlab topayotgan pulim bilan yosh oilamiz ehtiyojlarini qoplayapman. “Endi boshqa davlatga ketmayman” Nodirbek kelasi yili yerning bir qismiga 100 kg. kortoshka ekib, 500 kg. hosil olish niyatida. Qolgan joyga esa piyoz va yana boshqa tez hosilga kiradigan mahsulotlar ekmoqchi. – Boshqa yoshlar qatorida menga ham ishonib, yer berilganidan xursandman, – deydi qahramonimiz. – Endi Rossiya yoki boshqa davlatga ishlash uchun ketish niyatim yo‘q. Mana shu yerdan foydalanib, oilamni boqmoqchiman.

10.7.2024 200

Energetika vazirligiga! Aholida e’tiroz bor

“O‘zbekenergo, 200 kVt limitni bekor qilinglar!” Bu jumlalar sizga tanish bo‘lib qolgani aniq. Chunki bir necha kundan buyon o‘zbekistonliklar ijtimoiy tarmoqlarda elektr energiyasi iste’moli uchun qo‘yilgan ijtimoiy normani bekor qilishni so‘rab fleshmob o‘tkazmoqda. Aholining fikricha, 200 kVt norma mutlaqo asossiz, mas’ullar bu normani qanday belgilaganini tushuntirib berishlari kerak. To‘lov miqdori keskin oshgan, avval bir oy uchun 100 ming so‘m yetgan bo‘lsa, hozir 500 ming so‘mdan ortiq pul ketyapti. Qolaversa, jahonning hech bir davlatida ijtimoiy norma bunchalik kam emas. Ko‘plab jamoatchilik faollari, jurnalistlar ham shu fikrda. Energetik Sarvar Qurbonov 200 kVt bir oy uchun yetarli emasligini isbotlab berdi. Mutasaddilar esa hanuzgacha lom-lim demadi. Energiya tejash usullari aks ettirilgan infografikani hisobga olmaganda, albatta.   O‘zi hammasi nimadan boshlandi? Joriy yil 1-maydan boshlab O‘zbekistonda “tabaqalashtirilgan ta’riflar” bo‘yicha elektr energiyasi va gaz narxi o‘zgargan edi. Mazkur o‘zgarish Vazirlar Mahkamasining “Yoqilg‘i-energetika sohasida bozor mexanizmlarini joriy etishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qaroriga muvofiq amalga oshirilib, jismoniy shaxslar uchun oyiga 200 kVt/soatgacha miqdorda iste’mol uchun ijtimoiy me’yor belgilandi. Bu limitdan oshish tarifning ham bir necha baravar oshishiga olib keladi. Bunda ovqat tayyorlash uchun markazlashgan holda elektr plitalari bilan jihozlangan ko‘p qavatli uy-joylar va yotoqxonalarda yashovchi maishiy iste’molchilar bir oydagi iste’moldan kelib chiqib: oyiga 200 kVt/soatgacha ishlatilgan elektr uchun – 225 so‘m; oyiga 201 kVt/soatdan 1 000 kVt/soatgacha – 450 so‘m; oyiga 1 001 kVt/soatdan 5 000 kVt/soatgacha – 675 so‘m; oyiga 5 001 kVt/soatdan 10 000 kVt/soatgacha – 787,5 so‘m; oyiga 10 000 kVt/soat va undan yuqori – 900 so‘mdan to‘laydi.   Qolgan maishiy iste’molchilar uchun esa bir oydagi iste’moldan kelib chiqib: oyiga 200 kVt/soatgacha – 450 so‘m; oyiga 201 kVt/soatdan 1 000 kVt/soatgacha – 900 so‘m; oyiga 1 001 kVt/soatdan 5 000 kVt/soatgacha – 1 350 so‘m; oyiga 5 001 kVt/soatdan 10 000 kVt/soatgacha – 1 575 so‘m; oyiga 10 000 kVt/soat va undan yuqori – 1 800 so‘mdan etib belgilangan. “Hududiy elektr tarmoqlari” aksiyadorlik jamiyati axborot xizmati rahbari Faxriddin Nuraliyev o‘sha vaqtda ijtimoiy norma qayerdan kelib chiqqanini shunday izohlagan edi: “200 kilovatt soat nima uchun ijtimoiy norma qilib belgilanganiga izoh bersam. Mamlakatimizda aholining deyarli 62 foizdan ko‘prog‘ini aynan 200 kilovatt soat elektr energiyasi iste’mol qiluvchilar tashkil etadi. Mana shu miqdor asos qilib olindi va amaliyotga tatbiq etildi”. Biroq raqamlarni istagancha yasab olish mumkin. Bu bo‘yicha oldindan biror tajriba o‘tkazildimi? Qaysidir hudud tajriba tariqasida tanlab olinib, 200 kVt yetishi isbotlandimi? Limit oshirilishi zarur! Ijtimoiy tarmoqlarga nazar tashlansa, limit bir oy uchun yetdi, degan odam sanoqligina uchraydi. Ular oilada 2 kishi yoki oila a’zolari kun bo‘yi ishda bo‘ladi. Ko‘pchilik elektr energiyasiga bo‘lgan ehtiyoj 200 kVt dan yuqori ekani, kuz-qish mavsumida bu ehtiyoj yana-da oshishini gapiryapti. “Aytingchi, bu standartlarni kim ishlab chiqdi – oyiga 200 kVt/soat? Nimaga asoslanib? Qanday dastlabki hisob-kitoblar amalga oshirildi? Va tabiiy savol: kimdir bu standartlarga mos keladimi? Mening kvartiramda 2 ta kondisioner bor. Ammo bu bizning iqlimimizda hashamat emas, balki majburiy zarurat. Tejamkorlik bilan foydalanilganda, aytaylik, bir kunda 10 soat, 13:00 dan 23:00 gacha konditsioner ishlatsak, bu 10 kVt soat degani, bir oyda 300 kVt/soat. Hech bo‘lmaganda bitta kondisioner shuncha ishlaydi. Shuningdek, muzlatkich, televizor, elektr choynak va boshqalar bor. Xarajatlar deyarli uch baravar oshdi. Xo‘sh, bu 200 kilovattlik oylik normani kim belgilagan? Iltimos, javob bering!”, deb yozadi jurnalist Elmira Tuxvatullina. Energetik Sarvar Qurbonov esa aslida aholi iste’moli belgilangan normadan bir necha baravar yuqori ekanini raqamlar bilan isbotlab berdi. “Bir kunda 4-5 kishilik oilada televizor 1 kVt, dazmol 0,5 kVt, kir yuvish mashinasi (bir haftada ikki marta ishlatilsa) 0,5 kVT, suv isitish uskunasi 3,6 kVt, yoritish tizimi 1 kVt, konditsioner (soatiga 1 kVt) 15 kVt, tefal 1,5 kVt, mikrovolnovka 1 kVt, muzlatkich 1-2 kVt energiya sarflasa, bu bir oyda 773 kVt degani. Bizda konditsioner yo‘q degan taqdiringizda ham o‘rtacha 320 kVt sarflanadi. Qishloq joylar, hovlilarda 8-10 kishi yashaydigan oilalar bor. Bunday oilalarda energiya sarfi 1000 kVtdan ham oshib ketadi”. Adliya vazirligining 1 oylik elektr-energiyasi sarfi bo‘yicha ma’lumotida esa o‘zbekistonliklarning bir oyda iste’mol qiladigan elektr sarfi belgilangan ijtimoiy normadan ancha kam – 180 kVt/soat ekanligi ko‘rsatilgan. Ammo ro‘yxatda konditsioner yo‘q. Eng ko‘p energiya sarflaydigan uskuna ham shu aslida. Qolaversa, anomal issig‘-u, anomal sovuqlarda konditsionersiz yashab qolishning imkoni deyarli yo‘q. O‘tkazgan so‘rovnomalarimizda ham bir oyda 200 kVt yetadi, degan odamni uchratmadik. Ular to‘lov nihoyatda qimmat bo‘lib ketayotganidan norozi, mutasaddilar ijtimoiy normani qaytadan ko‘rib chiqishi kerak degan fikrda: “8 kunda limitdan oshib ketibmiz, 238 kVt. Chiqindi kishi boshiga, suv hisoblagich bo‘lmasa, kishi boshiga qarab to‘lasak, 8-10 kishi ro‘yxatda turib yashaydigan xonadon bilan 2-4 kishi yashaydigan xonadonga bir xil limit qo‘yishni qaysi kalla bilan o‘ylab topishgan, hayronman”. “Men bir oyda 186 kVt ishlatibman. Lekin kunduzi uyda odam bo‘lmaydi, qolaversa, ikki kishimiz. Ikki kishi uchun, faqat kechasi ishlatilganda 200 kVtga yaqin ketdi. Lekin kun bo‘yi uyda qari ota-onasi, ayoli, farzandlari bo‘ladigan oilalar bor. Iste’mol karrasiga ortib ketadi”. “Elektr energiyasi uchun belgilangan 200 kVt/soat limit katta oilalar uchun yetarli emas. Xonadonda yashovchilar soni energiya iste’molini keskin oshiradi. Shunga ko‘ra, limitlar xonadondagi odamlar soniga qarab belgilanishi kerak”. “Qancha ishlatganimni aniq bilmayman-u, lekin har ikki kunda 20-30 ming so‘m pul tashlayapman. Kam-kam ketsa, bilinmagandi. Lekin hisoblab ko‘rsam, bir oyda 500 mingga yaqinlashib qolarkan to‘lov”. Quruq raqamlar xolos... Narxlar oshirilishi haqida ilk marta aprel oyida e’lon qilingan edi. Nega endi bu masala ko‘tarilib qoldi dersiz? Sababi oldindan to‘lov qilganlar uchun eski ta’rif amal qilar edi. Shu bois o‘sha vaqtlarda ko‘pchilik e’tiroz bildirmadi. Ammo muddat tugagach ijtimoiy norma kamligi, narx o‘ziga to‘q oilalar uchun ham sezilarli darajada qimmatlagani bilina boshladi. Bu yaxshi, odamlarga energiyani tejashni o‘rgatadi, ko‘p isrofgarchilikka yo‘l qo‘yilardi deyishimiz mumkin. Lekin kommunal to‘lovlar faqat elektr bilan tugamasa, karrasiga qimmatlagan chiqindi, suv, gaz uchun ham mablag‘ ajratish kerak. Doim jahonda eng arzon suv bizda, eng arzon elektr bizda deb pesh qilinadi, ammo jahondagi eng kam o‘rtacha oylik ish haqi ham bizda. Aholining daromadi ham kommunal to‘lov narxlari kabi karrasiga ortib borganda, bunchalik e’tirozlar bo‘lmasdi, ehtimol. Tan olish kerak, elektr narxi tannarxiga nisbatan arzon edi, tizim necha yillar faqat zarariga ishladi, ta’minot sifati buzildi. Narxlash oshdi, norma belgilandi. E’tibor bersangiz, aholi narx oshirilganini to‘g‘ri qabul qildi, ular eskirgan transformator, ta’mirtalab uskunalar, uyida chiroq o‘chmasligi uchun qimmatroq to‘lash kerakligini yaxshi tushunishadi. Faqat ijtimoiy norma adolatli emas, bor e’tiroz ham shunga. Agar norma qayta ko‘rib chiqilmasa, qishda bu muammo yana ko‘tariladi. Negaki, O‘zbekistonda xonadonlarning uchdan bir qismida tabiiy gaz yo‘q. Ular uyni isitish uchun elektrdan foydalanishiga to‘g‘ri keladi. Bu haqda esa normani ishlab chiqqanlarning birortasi ham o‘ylab ko‘rmagani aniq. Muhokamalar boshlanganiga 10 kundan oshganida Energetika vazirligi bayonot berdi. Aytilishicha, ijtimoiy norma oshirilishiga hech qanday asos yo‘q, aholining 71 foizi limitdan ko‘p energiya ishlatmagan. Yangi tartib joriy qilinishidan oldin aholining 60 foizi 200 kVt gacha energiya iste’mol qiladi deyilgan edi. Uch-to‘rt oy ichida esa raqamlar 71 foizga oshgan.Quruq raqamlarga aholini ishontirib bo‘lmaydi, bayonotda 200 kVt energiya qayerdan olingani, limit bir oyga yetishi isbotlab berilganida maqsadga muvofiq bo‘lardi. Ammo buning imkonsiz ekanligini hammamiz yaxshi bilamiz...

9.7.2024 180

U

Xonimlar va janoblar, qarshi oling: “U”. U Ali. 5 yoshda. Bog‘chaga borishni yomon ko‘radi, o‘yinchoqlaridan tez zerikadi, tezroq katta bo‘lsa-yu akasi Doniyorga o‘xshab maktabga borib, matematik mashqlarni bajarsa. U Doniyor. 13 yoshda. Maktabdan nafratlanadi. Telefon o‘yinlarini sevadi, qani endi maktabi yopilib ketsa-da, tinmay telefon o‘ynasa, xuddi akasi Sarvarga o‘xshab. U Sarvar. 19 yoshda. O‘qishga shu yil ham kira olmaganidan alami kelib, kompyuter va telefon o‘yinlariga berilib ketdi. Marjonani sevib qolgan yoki shunchaki unga tuni bilan uxlamay xabar yozib chiqishni yaxshi ko‘radi. U Marjona. 18 yoshda. Shu yil o‘qishga kirdi. Lekin universitet u kutganidek joy emasligini anglaganidan beri tezroq ishga kirib, pul topib, “hobby”lariga ko‘proq vaqt ajratishni istaydi. Xuddi opasi Hilola kabi. U  Hilola. 25 yoshda. Hamshira. Kasalxonada ishlashdan zavqlansa-da, ba’zan ota-onasi, uka-singillariga deyarli vaqt ajrata olmaydi, o‘zini doim horg‘in, tushkun his qiladi. Odamlar undan faqat to‘y haqida so‘raydi. Lekin u hali turmush qurish niyatida emas, onasining qon bosimi o‘ynaydi, endi uning rayiga qaramasdan turmushga berisharmish. Hilola esa faqat erkin bo‘lgisi keladi, Anora xolasiga o‘xshab. U Anora. 32 yoshda. O‘z biznesi, alohida uyi va chiroyli mashinasi bor mustaqil ayol. Turmush qurmagan. Ha, o‘zini baxtli, lekin yolg‘iz his qiladi. Mahalladagi xotinlar unga doim o‘qrayib qaraydi. “Bir balosi bor”mish. Anora parvo qilmay deydi-yu, lekin u odamlardan to‘yib ketgan. Chet eldagi sinfdosh do‘sti Bahodir kabi. U Bahodir 32 yoshda. Biznesmen. Yevropada yashaydi, o‘sha yerda bir qizni sevib qolib, unga uylandi va bitta shirin qizalog‘i bor. U baxtli, erkin. Lekin o‘zini ota-onasi oldida doim aybdor his qiladi. Kenja farzand bo‘la turib, keksa ota-onasini opalariga tashlab ketganini o‘ylab qiynaladi, lekin qaytgisi kelmaydi. Otasi Rahim boboni ko‘p eslab, sog‘inadi. U Rahim bobo 68 yoshda. Mehribon ota, bobo, kasbining ustasi, mohir duradgor. U yasagan eshiklar, beshiklar odamlarning ko‘nglidan joy olgan doim. 68 yoshda bo‘lsa ham, bobo velosipedda yuradi, bir umrlik orzusi “mashina olish” bo‘lgan. Lekin bolalarini o‘qitib, uyli-joyli qilib, nevaralariga to‘y qilib, o‘ziga kalish ham olmagan. U hayotidan rozi, lekin qani endi hammasini qaytadan yashay olsa, qani yana 5 yoshli bola bo‘la olsa-da, dardsiz, anduhsiz, g‘uborsiz hayotda qayta yashasa. Ha, u o‘z nabirasi Aliga qarab turib, unga havas qiladi...

8.7.2024 339

“Ausbildung” – Germaniyada qonuniy o‘qish va ishlash uchun imkoniyat

O‘qish yoki ishlash uchun rivjlangan davlatlarga ketgan tengdoshlari, do‘stlariga ko‘pchilik havas qiladi. Ammo ular xorijga qonuniy ketganmi? O‘qishi, yashashi yoki ishlashi uchun zarur sharoitlar bormi? Hozir yurtimizda bir qator loyihalar orqali yoshlarni xorijiy davlatlarga kafolatlangan o‘qish hamda ish o‘rni, qulay mehnat va yashash sharoitlari ta’minlangan holda yuborish yo‘lga qo‘yilgan. Yoshlarga xorijiy tillarni oʻrgatish, til biladigan, kasb-hunarli yoshlarni qoʻllab-quvvatlash orqali rivojlangan davlatlarda yuqori maoshli ish bilan taʼminlash va kasbiy taʼlim olishiga qaratilgan “Ausbildung” loyihasi shunday loyihalar sirasiga kiradi. Loyihada nemis tili bo‘yicha kamida B1 sertifikatiga ega bo‘lgan yoshlar Germaniyaga 130 dan ortiq yo‘nalishda o‘qish va kasb o‘rganish uchun yuboriladi. Yoshlar ishlari agentligi va Germaniyaning “Pappenburg” korxonasi o‘rtasida shartnoma tuzilgan bo‘lib, o‘qish uchun borgan barcha yoshlar stipendiya, turar joy va o‘qishni muvaffaqiyatli tamomlagach, yuqori maoshli ish o‘rni bilan ta’minlanadi. Shuningdek, loyihada qatnashayotgan yoshlarni nemis tiliga o‘qitish yo‘lga qo‘yilgan, unda yoshlarning o‘quv kursi xarajatlari Yoshlar ishlari agentligi hamda “Yoshlar daftari” jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan qoplab beriladi. Andijon viloyatida “Ausbildung” kasbiy taʼlim pilot loyihasi 2023-yilda “Andijon tajribasi” sifatida ishga tushirilgan. Loyiha doirasida viloyatda 2024-yil I choragida o‘quv markazlarida nemis tili oʻquv kurslarida o‘qiyotgan 135 nafar yoshlarning kurs xarajatlarini to‘lab berish uchun “Yoshlar daftari” jamg‘armasidan 254 million so‘m ajratildi. “Yoshlar oyligi” doirasida “Ausbildung” bo‘yicha nemis tilini o‘rganayotgan 97 nafar yoshlarning o‘quv kursi xarajatlari uchun Yoshlar ishlari agentligi tomonidan 419 million so‘mdan ziyod mablag‘ ajratilishi belgilangan. 37 nafar yoshning Germaniyada kasbiy ta’lim olishi uchun shartnomalar imzolandi. Viloyatdagi 2 ta tibbiyot texnikumida tashkil etilgan nemis tili o‘quv kurslarida 30 nafar o‘quvchi (hamshira) tahsil olayotgan bo‘lib, bugungi kunda ularning 8 nafari A1 darajadagi, 12 nafari A2 darajadagi va 10 nafari B1 darajadagi darslarni o‘zlashtirishgan. Bu yoshlarning o‘qishi, til o‘rganishi bilan bog‘liq xarajatlarni Yoshlar ishlari agentligi qoplab bermoqda. Minglab yoshlarda katta qiziqish uyg‘otayotgan “Ausbildung” loyihasi Germaniyada qonuniy o‘qish va ishlash uchun imkoniyat eshiklarini ochmoqda. Bugungi kunda Andijon viloyatida ushbu loyiha doirasida 2000 ga yaqin yoshlar nemis tilini o‘rganib kelmoqda. 2024-yilda jami 1000 nafar yoshning nemis tili o‘quv kursi xarajatlarini qoplab berish hamda yil yakuniga qadar 200 nafar yoshni Germaniyada kasbiy taʼlim olish uchun yuborish rejalashtirilgan. Bu kabi loyihalar yoshlarning zamonaviy kasblarni egallashi, xalqaro darajadagi diplom bilan ta’minlanishi va rivojlangan davlatlar tajribasini o‘rganish imkoniga ega bo‘lishiga xizmat qiladi.    

8.7.2024 200

“Ijtimoiy balo”

Biz ko‘p va xo‘b gapiradigan mavzulardan biri bu – korrupsiya. Poraxo‘rlarni bisotimizdagi bor yomon so‘zlar bilan “siylaymiz”, taraqqiyotga tushov, shaffoflikka g‘ov, boshimizni eggan, belimizni bukkan, nochorlikka, kambag‘allikka ham shu korrupsiya sabab ekanligini yaxshi bilamiz. Ammo uning oyog‘ini chalishga, davlat idoralaridan, umuman mamlakatdan quvib chiqarishga qancha harakat qilmaylik, bu “yuzi qalin” qilmish hech ketay demaydi. Yoki o‘zimiz ham “ichimda jon-jon, ustimda baqlajon” qabilida ish ko‘ramiz... Har xolda esimni tanigandan beri bir shifokor ming (dollarda, albatta) bilan ushlanganini, korxona rahbari 10 ming bilan qo‘lga tushganini, bir amaldor 100 mingni tuya qilgani haqida eshitaman. Ammo bular hech tugamaydi, chiqaveradi, chiqaveradi... Xuddi qaynar xumcha topib olganmiz-u, ichidan faqat poraxo‘r, muttahamlar chiqadi. Iddaolar o‘z yo‘liga, quruq qoshiq og‘iz yirtadi. O‘tkazilgan taqdiqot, reyting, natijalar ham gaplarimning puch emasligini isbotlaydi. Mana yaqinda Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi “Ijtimoiy fikr” respublika jamoatchilik fikrini o‘rganish markazi bilan hamkorlikda “Fuqarolar O‘zbekistonda korrupsiya to‘g‘risida” mavzusida sotsiologik tadqiqot o‘tkazibdi. Voy, endi natijalarni ko‘ring, korrupsiya kamaydi, shaffof tizim, poraxo‘rlarga kun yo‘q, deydiganlarning yoqasidan olasiz... Men emas, raqamlar gapirsin Biz ishonib topshirilgan vakolatni shaxsiy manfaatlar uchun suiiste’mol qilishni korrupsiya deb ta’riflaymiz. Korrupsiya ishonchga putur yetkazadi, demokratiyani zaiflashtiradi, iqtisodiyotga to‘sqinlik qiladi va notenglik, kambag‘allik, ijtimoiy bo‘linish hamda ekologik inqirozni yanada chuqurlashtiradi. Korrupsiyani fosh etish va korrupsiyaga chalingan shaxslarni javobgarlikka tortish faqat korrupsiya va uni ta’minlovchi tizimlarning qanday ishlashini biz tushungan taqdirimizdagina amalga oshishi mumkin. Xo‘sh, yurtimizda korrupsiya darajasi aslida qanday? Fuqarolar qanday munosabatda? Poraxo‘rlikning asosiy sabablari nima? Uni qanday bartaraf etish mumkin? Avvalo, O‘zbekistondagi korrupsiya bilan bog‘liq vaziyatni quyidagi raqamlardan bilib olsak, bo‘ladi. Ortiqcha gap-so‘zga hojat yo‘q. Tadqiqotga ko‘ra, korrupsiyaviy vaziyatlarga duch kelgan fuqarolar ulushi: • 2022-yil – so‘rovda qatnashganlarning 15 foizi; • 2023-yil – so‘rovda qatnashganlarning 19,9 foizi; • 2024-yil – so‘rovda qatnashganlarning 21,2 foizi. Respondentlarning aksariyati — 91,2% (2022-yilda 72,1%) o‘z muammolarini hal qilish uchun pora berishga salbiy, 6,3% (4,7%) neytral, befarq, atigi 2,3% ijobiy munosabat bildirdi. 42,5% respondent mamlakatda korrupsiyaning tarqalganlik darajasini “o‘rtacha” deya baholadi, 18,9% korrupsiya darajasi “yuqori”, 11,6% “past” degan fikrda. Respondentlar ko‘pincha o‘z muammolari yoki masalalarini norasmiy hal qilish holatiga ko‘pincha ushbu tizimlarda duch kelishadi: • Sog‘liqni saqlash; • Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar; • Maktabgacha va maktab taʼlimi; • Bandlik va kambag‘allikni qisqartirish; • Qurilish va uy-joy-kommunal xo‘jaligi; • Ichki ishlar vazirligi. Korrupsiya: TOP-5 sabab Xo‘p, xalqimiz korrupsiyani qoralayapti, pora berishga salbiy ko‘z bilan qarayapti. Jazo bor (fosh etish boshqa masala), qonun bor, nazorat bor. Lekin nega imi-jimida oldi-berdilar bo‘laveradi? Mutaxassislarning fikricha, mamlakatimizda korrupsiyaning paydo bo‘lishi va tarqalishining 5 ta asosiy sababi quyidagilar: 1. Fuqarolarning qonunlar va o‘z huquqlarini, korrupsiyaviy jinoyatlarga qarshi kurashishdagi huquqiy amaliyotni yetarli darajada bilmaydi; 2. Korrupsiya va poraxo‘rlik hamma sohada borligi; 3. Fuqarolarning o‘z savollari yoki muammolarini qonunni chetlab o‘tgan holda hal qilishga intilishi; 4. Jamiyatning tabaqalanishi, boy va kambag‘alga bo‘linishi natijasi; 5. Korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha qonunchilik bazasining nomukammalligi. Korrupsiyaga qarshi siyosatning samarali amalga oshirilishini tiyib turuvchi omillar va sabablar: 1. Jamiyatda korrupsiyani bartaraf etish masalasida shakllangan pessimistik munosabat; 2. Jamoatchilikda korrupsiyaga murosasozlik munosabatining yuqori darajasi; 3. Qasos olish qo‘rquvidan kelib chiqqan ishonchsizlik tufayli korrupsiya haqida xabar berishga fuqarolar tayyorligi darajasining pastligi; 4. Korrupsiyaga qarshi ko‘rilayotgan chora-tadbirlarga javoban korrupsiyaviy sxemalarning takomillashtirilishi. Nima qilishni ham aytishsin Bu faktlardan keyin bizda korrupsiyaning qorasi qolmagan deydigan kishilar ham mum tishlab qolishi aniq. Xo‘p, o‘zimiz ham bilamiz korrupsiya borligini. Ko‘p desak, ko‘payib ketdi. Yo‘q desak, balki yo‘qolib ketar degan umidda edik. Mutaxassislar shunchalik bilgir ekan, nima qilishni ham aytishsin, deyotgandir ehtimol. Ha, tadqiqotda bunisi ham aytilgan. Korrupsiyaviy kelishuvlarda fuqarolar ishtirok etishining oldini olish bo‘yicha tavsiyalar: 1. Mansabdor shaxslarning korrupsiyaviy xulq-atvorini qanday anglab olish, bu haqda qay tarzda va qayerga xabar berish, shuningdek, pora tama qilinayotgan yoki korrupsiyaviy munosabatlarga majburlanayotgan fuqaro o‘zini qanday tutishi haqida aholining keng qatlamlari xabardorligini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlarni ko‘rish; 2. Korrupsiyaning paydo bo‘lish xavfi yuqori bo‘lgan barcha davlat tashkilotlari va idoralarida, boshqaruv organlarida korrupsiyaviy vaziyat yuzaga kelgan taqdirda fuqarolar murojaat qilishi mumkin bo‘lgan aloqa manzillari va korrupsiyaviy masalalar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni tarqatish hamda joylashtirish zarur; 3. Korrupsiyaviy huquqbuzarliklar to‘g‘risida xabar bergan kishilarni himoya qilish yuzasidan ta’sirchan amaliy choralar ko‘rish va korrupsiya faktlari haqida xabar bergan shaxslarni taqdirlash mexanizmlarini nazarda tutish muhim ahamiyatga ega. Davlat va fuqarolik jamiyati tashkilotlariga tavsiyalar: 1. Korrupsiya haqida ijtimoiy balo sifatidagi tasavvurni jamoatchilik ongida va individual idrok etishda qo‘llab-quvvatlash; 2. Jamiyat hayotining turli sohalariga korrupsiyaning ta’sir ko‘rsatuvchi xavf-xatarlariga nisbatan jamoatchilik e’tiborini jalb qilish va kuchaytirish;3. Fuqarolarda korrupsiyaviy amaliyotlarga nisbatan murosasizlikni shakllantirish. Ma'lumot uchun! Tadqiqotlarga ko‘ra, davlatlar korrupsiyaga qarshi kurashishganda davlat daromadlari uzoq muddatli istiqbolda to‘rt baravarga o‘sadi. Korrupsiya darajasi kamayganida biznes uch foizga tezroq o‘sishi, chaqaloqlar o‘limi darajasi esa 75 foizga kamayishi mumkin.