11.1.2026 44

Turkiston jadidchilik harakati asoschisi uy muzeyida

Mahmudxo‘ja Behbudiyning hayoti, ijodi, faoliyati hamda adib yashagan davr haqida qimmatli ma’lumotlar saqlanayotgan Samarqand shahridagi Mir Said Baraka ko‘chasida Behbudiy uy-muzeyi mavjudligini bilasizmi? Uy-muzey katalogi va unga kiritilgan eksponatlar tarixchilar, muzeyshunos, san’atshunos olimlar hamda keng jamoatchilik uchun muhim manba sanaladi. Behbudiy Samarqandda o‘ziga xos ilmiy-ma’rifiy muhit yaratgan va "Turkiston jadidlarining otasi" degan nomga sazovor bo‘lgan shaxs. Muzeyda Mahmudxo‘ja Behbudiy tashabbusi bilan 1903-yilda Samarqand atrofidagi mahallalarda yangi maktablar tashkil etgani haqidagi ma’lumotlar bor. Mazkur ekspozitsiyada Behbudiy bilan bir davrda ijod qilgan jadidlarning asarlari ham o‘rin olgan. Mahmudxo‘ja Behbudiy qisqa, ammo o‘zining zahmatli hayot yo‘li, sermahsul ijodi va fojiali taqdiri bilan har bir vatandoshimiz uchun ibratlik umr kechirdi. U o‘zbek jadidchilik harakatining yetakchilaridan biri bo‘lib, uning ma’rifatparvarlik, millatparvarlik faoliyati, dinni yaxshi bilishi, dunyoqarashining kengligi, vaqatparvarligi bilan tarix zarvaraqlarida alohida o‘rin tutadi. U yangi usuldagi maktablarni tashkil etish va zamonaviy bilimlarni tarqatishga katta hissa qo‘shgan ustozdir. Uning ta’lim sohasidagi harakatlari jamiyatda ma’naviy va madaniy rivojlanish uchun mustahkam zamin yaratgan. Kuni kecha Samarqand shahridagi uy-muzeyiga Mahmudxo‘ja Behbudiy matbaa va nashriyot faoliyatini rivojlantirishga ham katta e’tibor qaratganini shaxsan guvohi bo‘ldik. Behbudiy Samarqandda "Turon" nomli matbaani tashkil etib, darsliklar, o‘quv qo‘llanmalari va turli ma’rifiy kitoblarni nashr etgan. M.Behbudiy uy-muzeyida matbaachilik dastgohining ayrim faoliyati orqali ta’lim uchun zarur adabiyotlarning keng ommaga yetib borishiga erishgan muzey eksponatlaridan joy olgan. Turkiston jadidlik harakatining asoschisi, atoqli adib va jamoat arbobi, noshir va pedagog Mahmudxo‘ja Behbudiyning jadid maktablari va zamonaviy ta’lim usullariga asoslangan yondashuvlari bugungi o‘zbek ta’lim tizimida ilhom manbai bo‘lib xizmat qilmoqda. Uning jadid maktablari, matbaa faoliyati va ilg‘or g‘oyalari nafaqat o‘z davrida, balki bugungi kungacha ham ahamiyatli yo‘qotmadi. Behbudiyning ta’limga bo‘lgan yondashuvlari millatning ma’naviy tiklanishi va rivojlanishida asosiy poydevorlardan biri sifatida e’tirof etiladi. Bugungi kunda ham bu g‘oyalar yosh avlodning ma’naviy kamolotini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega.

5.1.2026 260

“Jadid publitsistikasi va zamonaviy media tadqiqotlar” mavzusida xalqaro konferensiya o‘tkaziladi

2026-yil 19-yanvar kuni O‘zbekiston jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universitetida Mahmudxo‘ja Behbudiy tavalludining 151 yilligiga bag‘ishlangan xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya bo‘lib o‘tadi.  Konferensiya doirasida quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha ilmiy maqolalar qabul qilinadi: — Mahmudxo‘ja Behbudiyning publitsistik merosi va uning bugungi ahamiyati; — Jadid matbuotining milliy jurnalistika taraqqiyotidagi o‘rni; — Zamonaviy jurnalistika: tendensiyalar, yangi formatlar, ijtimoiy media va sun’iy intellekt. Konferensiya uchun tayyorlangan maqolalar 2026-yil 15-yanvarga qadar qabul qilinadi. Maqolalar belgilangan talablarga muvofiq elektron shaklda konfrensiya151@gmail.com elektron pochta manziliga yuborilishi lozim. Qo‘shimcha ma’lumotlarni quyidagi telefon raqamlari orqali olish mumkin: +998 97 432 99 23 (WhatsApp) +998 91 191 09 83

12.12.2025 889

G‘alaba hikoyasi

To‘rtko‘l tumani G‘alaba mahallasida tong uyg‘onib atrofga nazar tashlagan odam ko‘chalar osoyishtaligidan, sport maydonidagi yengil shovqinlardan, maktabga shoshayotgan bolalarning mehrli qadamlaridan xotirjamlik topadi. Mahalla hayoti bir qarashda oddiy tuyulishi mumkin, ammo bu yerda o‘zgarish shamoli esib turibdi. Bularning markazida esa yosh va g‘ayratli yoshlar yetakchisi Muhayyo Kamilova turadi. G‘alaba mahallasi balansi: Aholi: 2148 nafar; Yoshlar: 575 nafar;       Xotin-qizlar: 297 nafar; “Yashil” toifa: 385 nafar; “Sariq” toifa:  176 nafar; “Qizil” toifa: 14 nafar; Mahalla drayveri:  xizmat koʻrsatish. 2024-yilda yetakchi nomi faqat mahallada emas, balki tumanda va respublikada ham tanila boshladi. “Yetakchi spartakiadasi” doirasidagi shaxmat musobaqasida Qoraqalpog‘iston Respublikasi bosqichida qo‘lga kiritilgan ikkinchi o‘rin, “Eng yosh ma’naviyatchi” tanlovida tumandagi ikkinchi o‘rin, “Yilning eng namunali mahalladagi yoshlar yetakchisi” tanlovida tuman g‘olibligi – bularning bari uning shijoatidan darak. 2025-yilda ham yetakchimizning turli yutuqlari uzilmay kelyapti. 200 nafar yosh til o‘rganyapti Muhayyo faoliyatining eng muhim qismi ijtimoiy himoyaga muhtoj yoshlar bilan ishlashdir. 2025-yilda u 6 nafar yoshni “Yoshlar daftari”ga kiritib, ularning har biriga alohida yondashdi. 3 nafar yoshning kontrakti to‘lab berildi, 1 nafar yosh o‘ziga kerakli asbob-uskunaga ega bo‘ldi, yana 2 nafar yosh esa zamonaviy kasb-hunar kurslariga yuborildi. Shohruh Sa’dullayev kontraktini to‘lashda qiynalgan paytda Muhayyo yordam qo‘lini cho‘zdi. Bugun esa u maktabda ingliz tili o‘qituvchisi, shuningdek, “Platina” o‘quv markazida 200 dan ortiq yoshga ingliz tilini o‘rgatyapti. – Mahallamiz yoshlar yetakchisi Muhayyo Kamilovaning yordami bilan mening hayotim o‘zgardi, u menga ishonmaganida, balki, men bugun bu joyda bo‘lmasdim, – deydi Shohruh Sa’dullayev. – Kontraktni to‘lay olmay, o‘qishni tashlash arafasida yurgan edim. Muhayyo opa esa meni birinchi gaplashganimizdayoq qo‘llab-quvvatladi. O‘qishimni davom ettirdim. Bugun maktabda o‘qituvchiman, yuzlab bolalarning ko‘zidagi ishonchni ko‘rganimda o‘zim ham kuch olaman. O‘quv markazda esa 200 yuzdan ortiq yoshga ingliz tilidan dars bermoqdaman. Yoshlar yetakchisi menga bergan imkoniyatni endi men boshqalarga berishga harakat qilaman. 2025-yilda G‘alaba mahallasi yoshlari “Besh tashabbus olimpiadasi” doirasida shaxmat, stol tennisi va streetbol bo‘yicha tuman g‘olibi bo‘lishdi va viloyat bosqichida munosib qatnashdi. Mahalla binosida ochilgan shaxmat to‘garagida esa bir necha musobaqalar g‘olibi bo‘lgan murabbiy yoshlarga saboq berib kelyapti. 2025-yilda 14 nafar ishsiz yoshning bandligi ta’minlangani ham tasodif emas. Muhayyo har bir yosh bilan shaxsan suhbatlashadi, ularning qiziqishlarini o‘rganadi, ishga moslashtiradi. – Ba’zan yosh hayotidan hafsalasi pir bo‘lgan bo‘ladi. Ularga avval ishonchni qaytarish kerak. Ish oson topilmaydi, lekin maqsad bo‘lsa yo‘l topish mumkin, – deydi Muhayyo Kamilova. Jinoyatchilikdan xoli 2022-yildan buyon G‘alaba mahallasida birorta jinoyat sodir etilmagan. Chunki yoshlar bilan doimiy suhbatlar, uyma-uy profilaktika, kiberjinoyatlardan ogohlantirish, maktab bilan hamkorlik, bo‘sh vaqtlarini to‘ldirish bo‘yicha qilingan keng qamrovli ishlar samara beryapti. Mahalla yoshlari “Yosh kitobxon” tanlovining respublika bosqichida faol ishtirok etdi. Mahalladan “Mutolaa” loyihasi doirasida 150 nafar yosh ro‘yxatdan o‘tgan bo‘lib, ular hozir 190 dan ortiq kitobni o‘qib chiqishgan. “Qizlar akademiyasi”da 90 nafar qiz bepul o‘qimoqda. “UzChess” loyihasi orqali 50 nafar yosh 420 ta shaxmat darsini mutlaqo bepul o‘rganyapti. Muhayyo og‘ir toifadagi yoshlar bilan ishlash yo‘nalishida 14 nafar yoshga ko‘mak berdi. Ularning 7 nafariga kredit olib berildi, 2 nafari doimiy ish bilan ta’minlandi. Yana 1 nafariga subsidiya ajratilgan bo‘lsa, 1 nafari kasb-hunarga o‘qitildi. 3 nafar yosh o‘zini o‘zi band qildi. Bu yoshlar To‘rtko‘l tumani hokim o‘rinbosari Bobur Yangibayevga biriktirilgan. Nizomaddin Bekchanov ana shunday yoshlardan biri. Onasi vafot etgan, otasi og‘ir kasal bo‘lgan bu yigitga g‘ildirakni muvozanatlash uskunasi (balansirovka) va havo siqish qurilmasi (kompressor) berilib, avtomobillarga texnik xizmat ko‘rsatish faoliyati yo‘lga qo‘yildi. Bugun u oilasiga tayanch bo‘lib turibdi. – Yoshlar yetakchisining o‘sha yordami bo‘lmaganda, qayerdan boshlashni bilmasdim, – deya eslaydi Nizomaddin Bekchanov. – Avvaliga qo‘rqardim: ishni boshlay olamanmi, mijoz topiladimi, oilamni boqishga kuchim yetadimi deb o‘ylardim. Bugun esa kichkina ustaxonamda odam qadami uzilmaydi. Har kuni mo‘maygina daromad topyapman. Hayotimda ilk bor ertangi kunimga qat’iy reja qiladigan bo‘ldim. Tohirbek Komiljonovning taqdiri ham e’tibordan chetda qolmadi. U 1-sinfdan boshlab og‘ir ijtimoiy sharoitda voyaga yetgan bo‘lsa-da, zamonaviy kasblar bo‘yicha o‘qitilib, o‘z yo‘lini topishga muvaffaq bo‘ldi. Bugun u oliy ta’limdagi kontrakt to‘lovini o‘zi to‘lab, Toshkentdagi “Hilol Edu” o‘quv markazida ishlayapti. Qizlat taqdiri Muhayyoning faoliyatida qizlar taqdiriga alohida e’tibor bor. Nazokat Ramonovaning 100 million so‘m kredit asosida ochgan “Desert kafe”si va non sexi, Zuhra O‘rinbayeva uchun ajratilgan yordam, Guli Yusupovaning hamshiralik faoliyati – bularning barchasi bir yetakchining mas’uliyat bilan yondashgan mehnati evaziga yuzaga kelgan. Zuhra Oʻrinbayeva hozirda Farg‘ona davlat universiteti talabasi. U bir necha bor jarrohlik amaliyotini boshidan o‘tkazgan. Yoshlar yetakchisi tomonidan oilaviy sharoiti o‘rganilib, davolanishi uchun 6 mln soʻm miqdorida moddiy yordam ajratilgan. Shuningdek, u o‘qishdan tashqari vaqtida bolalar kiyim doʻkonida sotuvchilik qiladi. Oylik daromadi – 5 mln so‘m. Hikoya davom etadi Muhayyoning rejalariga nazar tashlansa, uning har bir niyati yana o‘sha: yoshlar uchun yanada kengroq imkoniyatlar yaratish, mahalla hayotini yangi bosqichga ko‘tarish maqsadiga xizmat qiladi. U eng birinchi zamonaviy bilimlar markazini tashkil etish ustida bosh qotiryapti. Bu markazda AT yo‘nalishlari, grafika dizayn, robototexnika, tezkor ingliz tili kurslari yo‘lga qo‘yilishi rejalashtirilgan. Shuningdek, u qizlar uchun alohida “Psixologik ko‘mak va ijtimoiy faollik maktabi”, “Mahalla kitob uyi”ni ochishni maqsad qilgan. Bundan tashqari ham sport musobaqalari, boshqa ijtimoiy loyilar rejalashtirilyapti. Rejalari haqida gapirar ekan, Muhayyo shunday deydi: – Yoshlar har kuni o‘sib borayapti. Ularning bugungi imkoniyati – ertangi kunimizning poydevori. Biz imkon yaratib bersak, ular natija ko‘rsatadi. Mahallamizda hech kim orqada qolmasligi kerak. Rrejamlarning barchasi mana shu g‘oyaga xizmat qiladi. Qahramonimizning hikoyasi oddiy natija haqidagi raqamlar emas. Bu hikoya o‘zgalarga yo‘l ko‘rsatish, yoshlar hayotiga mustahkam poydevor qo‘yish hikoyasidir. Eng muhimi, bu hali davom etmoqda.

12.12.2025 898

Diqqat savdosi

Axborot oqimi haddan oshgan zamonda inson diqqatining o‘zi iqtisodiy qiymat kasb etyapti. 1971-yilda amerikalik iqtisodchi Herbert A. Simon “Axborotga boy dunyoda muammo endi ma’lumot yetishmasligi emas, e’tibor tanqisligidir” degan fikrni ilgari surgan edi. Quyida aytiladiganlar konspirologik gaplarga o‘xshashi mumkin, ammo bular bugunning bor gapi. Raqamli iqtisodiyotda bu jarayon aniq ko‘rinishga ega. Ijtimoiy platformalar foydalanuvchining onlayn vaqtini uzaytirishga intiladi, reklama tizimlari esa shu vaqtni pulga aylantiradi. Har bir ko‘rish, biror sahifaga kirish, izoh o‘qish uchun o‘tkazilgan vaqt – bularning barchasi iqtisodiy qiymat hosil qiladi. Shu tariqa e’tibor bozordagi mahsulotga o‘xshash qiymat olgan. Foydalanuvchi diqqatini jalb etish raqobati bor, bu raqobatda kimdir inson vaqtini, kimdir uning hissiyotini, kimdir esa qarashini egallashga urinadi. Axborot ko‘paygani sayin e’tibor yanada qisqaryapti. Shu sabab raqamli iqtisodiyotda foyda oqimi endi mahsulotdan emas, insonning ongini qancha vaqt band qilishdan kelib chiqadi. Bu esa butun biznes modelni o‘zgartirdi. Diqqat iqtisodiy tizimning yangi valyutasiga aylandi, deyish mumkin. Boshqarilish Har bir ijtimoiy tarmoq, mobil ilova insonning foydalanish vaqtini uzaytirish uchun yaratilgan murakkab mexanizmlarga tayanadi. Platformalar foydalanuvchi nima ko‘rishini, qachon ko‘rishini va qancha vaqt ko‘rishini oldindan hisoblay oladi. Algoritmlar insonning qiziqishini aniqlash, uni yanada kuchaytirish va shu yo‘l bilan diqqatni band qilish uchun ishlaydi. Bu tizimning markazida e’tiborni saqlab qolish g‘oyasi yotadi. Masalan, “infinite scroll” degan interfeys shakli foydalanuvchining to‘xtash ehtimolini kamaytiradi. Ekranni “varaqlagan” sari yangi ma’lumot o‘z-o‘zidan paydo bo‘ladi. Bu jarayon ongda yakun yo‘q degan tasavvurni yaratadi, shuning uchun inson vaqt o‘tganini sezmaydi. Avtoijro funksiyasi esa navbatdagi videoni avtomatik boshlaydi. Shu tariqa foydalanuvchi o‘zi tanlov qilayotgandek bo‘ladi, aslida esa tizim uni o‘z oqimiga tortadi. Har bir “like” yoki fikr bildirish ham algoritmlar uchun signal hisoblanadi. Bu ma’lumotlar asosida platforma insonning kayfiyati, siyosiy qarashlari yoki kundalik odatlarini o‘lchay oladi. Shundan so‘ng unga ayni shu yo‘nalishda kontent taklif etiladi. Natijada foydalanuvchi o‘xshash fikrlar, obrazlar va qarashlar ichida qoladi. Bu holat algoritmik izolyatsiya deb ataladi. Diqqat bir yo‘nalishga to‘planadi, lekin umumiy ko‘lam torayadi. Masalan, YouTube foydalanuvchilarining o‘rtacha 70 foiz vaqtini algoritmik tavsiyalar orqali ushlab turadi. Parchalanish Har kungi yuzlab xabar, surat, video va bildirishnomalar diqqatni mayda bo‘laklarga ajratadi. Inson bir vaqtning o‘zida ko‘p ma’lumot bilan yuzlashadi, biroq bu ko‘p vazifalik faqat tashqi ko‘rinishda samarali. Aslida kishi ongi bir lahzada birgina narsaga to‘liq e’tibor bera oladi. Shu sabab doimiy diqqat bo‘linishi holatida bo‘lgan inson fikrini jamlay olmaydi, yuzaki idrok qiladi xolos. Kaliforniya universiteti olimi Gloria Mark olib borgan tadqiqotga ko‘ra, inson biror ish jarayonida chalg‘iganidan so‘ng diqqatni qayta tiklash uchun o‘rtacha 23 daqiqa-yu 15 soniya vaqt sarflaydi. So‘nggi yillarda e’tibor davomiyligi qisqarayotgani haqidagi fikr keng tarqalgan. 2015-yilda “Microsoft Canada” iste’molchilarning axborot iste’moli bo‘yicha hisobotida insonning o‘rtacha diqqat davomiyligi 12 soniyadan 8 soniyagacha kamaygani aytilgan. Biroq bu raqam ilmiy tadqiqot emas, marketing tahliliga asoslangan. Psixologik nuqtayi nazardan bu holat diqqatning parchalanishiga olib keladi. Miya har lahzada yangi signallarni qayta ishlaydi, biroq ularni bog‘lab, umumiy ma’no hosil qilishga ulgurmaydi. Bu jarayon uzoq muddatda charchoq, hissiy toliqish va fikr beqarorligiga sabab bo‘ladi. Hissiy toliqish Axborot oqimi uzluksiz bo‘lganda inson miyasi dam ololmaydi. Har daqiqada yangi bildirishnoma, yangi post yoki video ongni faollikka majbur qiladi. Bu jarayon dastlab sezilmaydi, lekin uzoq muddatda inson ruhiyatida chuqur iz qoldiradi. “Digital fatigue” deb ataluvchi holat shundan kelib chiqadi. Bu insonning raqamli muhitdan ruhiy charchashi, diqqatni jamlay olmasligi va ichki tinchlikni yo‘qotish holatidir. Tadqiqotlarda ijtimoiy tarmoqlardan ortiqcha foydalanish miya faoliyatida stress gormonlari ishlab chiqilishini kuchaytirishi aniqlangan. Axborot ortiqchaligi hissiy toliqish va ichki rag‘bat pasayishiga olib keladi. Yangi ma’lumotlarga qiziqish yo‘qoladi, biroq shu bilan birga kishi ulardan uzila olmaydi. Bu paradoksal holat doimiy dopamin stimulyatsiyasining natijasi hisoblanadi. Ruhiy toliqish asta-sekin hissiy befarqlikka aylanadi. Inson doimiy ma’lumot oqimida yashaydi, lekin hech bir ma’lumot unga yetarlicha ta’sir qilmaydi. Tashqi dunyo shovqinli, ichki dunyo esa bo‘shab qoladi. Miya ma’lumotni filtrlash qobiliyatini yo‘qotadi, hissiyotlar kuchsizlanadi, vaqt ritmini his qilish buziladi. Bu holat ong toliqqanini bildiradi. “Diqqat iqtisodiy tizimi” inson ruhiyatini faol iste’molchiga aylantirgan. U har doim yangi axborot izlaydi, bu izlanish unga tinchlik bermaydi. Raqamli muhitda charchoq tabiiy holga aylanishi ham shundan. E’tibor shaxsning o‘z tanlovi sifatida ma’nosini yo‘qotyapti, chunki u endi ongli tanlov emas, algoritm boshqaruvidagi jarayon. “Diqqat iqtisodiyoti” Raqamli muhitda diqqat shaxsiy hodisa emas, ijtimoiy resursga aylandi. Platformalar insonlarning umumiy e’tiborini o‘lchaydi va yo‘naltiradi. Kim ko‘proq ko‘rinish hosil qilsa, kim ko‘proq bahs uyg‘otsa, o‘sha shaxs yoki mavzu e’tibor markaziga chiqadi. Natijada diqqat adolatli taqsimlanmaydi. Ayrim g‘oyalar, shaxslar yoki mavzular ortiqcha e’tibor oladi, boshqalari esa butunlay chetda qoladi. Shu tariqa e’tibor maydoni ijtimoiy tengsizliklarni chuqurlashtiradi. “Diqqat iqtisodiyoti”ning oqibatlariga oid ilmiy yondashuvni britaniyalik tadqiqotchi Maksi Heitmayer “The Second Wave of Attention Economics” (2025-yil) maqolasida tahlil qiladi. Muallifning xulosasiga ko‘ra, diqqat iqtisodiyoti raqamli platformalar orqali shakllanadigan ijtimoiy kuch munosabatlarini mustahkamlaydi va e’tibor oqimi ko‘proq resursga ega bo‘lgan subyektlar tomon og‘adi. Muallif shunday deydi: “raqamli muhitda diqqat universal ramzli valyutaga aylanadi, bu esa axborot oqimini boshqaruvchi tizimlarning jamoaviy idrok shakllanishiga ta’sirini kuchaytiradi”. “Diqqat iqtisodiyoti” ma’lumot sifatini ham o‘zgartiradi. Kontent yaratuvchilar o‘quvchini jalb etish uchun qisqa, hissiyotli va ziddiyatli shakllarni tanlaydi. Shunday qilib, mazmun ustuvorligi yo‘qolib, shakl ustunlikka chiqadi. “DataReportal” e’lon qilgan “Digital 2024: Uzbekistan” hisobotida mamlakatda ijtimoiy tarmoq foydalanuvchilarining soni 8,7 million, umumiy internet foydalanuvchilari 29,5 million ekani aytilgan. “Diqqat raqobati” muhitida yoshlar ko‘proq tez, vizual va hissiy kontentlarga murojaat qilyapti. Axborotning haddan ortib ketishi, platformalarning algoritmik boshqaruvi va tezkor kontentning ustuvorlashuvi diqqatni bo‘linuvchi resursga aylantirdi. Bu jarayon shaxsning ruhiy holatidan tortib jamiyatdagi axborot oqimi va ijtimoiy idrok shakllanishigacha ta’sir ko‘rsatyapti. Tadqiqotlar e’tiborning cheklanganini, chalg‘ishning kognitiv qiymatlarini, ijtimoiy tarmoqlardagi kontentning ustuvorligini va auditoriya odatlarining o‘zgarishini ko‘rsatadi. O‘zbekiston misolidagi kuzatuvlar ham global tendensiyalar bilan uyg‘un: yoshlar drayver bo‘lgan raqamli maydon ko‘proq qisqa, hissiy va tez qabul qilinadigan axborot shakllariga yo‘nalgan. Diqqat esa ijtimoiy jarayonlarning markaziy o‘lchoviga aylanib boryapti. Shahobiddin LUQMON tayyorladi. AKU: Insonning o‘rtacha diqqat davomiyligi 12 soniyadan 8 soniyagacha kamaygan. *** Doimiy diqqat bo‘linishi holatida inson fikrini jamlay olmaydi, yuzaki idrok qiladi xolos.

11.12.2025 909

Baloga qolgan tandir

Toshkent, Andijon, Farg‘ona aholi eng zich joylashgan manzillar hisoblanadi. Atmosfera havosining eng yuqori darajada ifloslanishi shu shaharlarda yaqqol sezildi. Bu tasodifiy yoki vaqtinchalik muammo emas. Bu muammo transport tizimi, isitish usullari, urbanizatsiya, ekologik siyosat va tabiiy sharoitning o‘zaro uyg‘unlashmaganidan kelib chiqmoqda. Havo ifloslanishi nafaqat ekologik, balki ijtimoiy muammo sifatida ham dolzarblashmoqda. Ayni voqealar fonida 24-noyabr kuni O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Toshkent shahrida ekologik vaziyatni yaxshilash bo‘yicha kechiktirib bo‘lmaydigan chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi farmoni imzolandi. Ekologik muammolarni bartaraf etish bo‘yicha belgilab berilgan vazifalar doirasida reydlar o‘tkazilib, Toshkent shahri va unga tutash hududlarda atmosfera havosiga salbiy ta’sir etayotgan issiqxonalar faoliyati, qurilish obyektlari, sanoat korxonalari o‘rganildi. Nega doim Prezident tanqid qilganidan keyin o‘zgarish bo‘ladi? Joriy yil 5-fevral, 6-oktabr, 22-sentabr va 3-noyabr kunlarida ham Toshkent bir necha bor dunyodagi “eng iflos” shaharlardan biri sifatida ko‘rsatilgan. 2023-yilda poytaxt 22-o‘rinni egallagan. 2024–2025-yillarda havosi “eng iflos” shaharlar top 10 taligida tez-tez tilga olinadi. Davlat rahbari tanqid qilmasidan oldin nega bu masalaga mas’ullar e’tibor bermagan? Tandir qurib non yopishni targ‘ib etayotgan yoki tandirni buzishga kirishgan hokimlar qayerga qarayotgan edi?! Ekologik vaziyatni yaxshilash bo‘yicha kechiktirib bo‘lmaydigan chora-tadbirlar boshlangandan so‘ng qisqa vaqt ichida natija sezildi. Maxsus komissiya tuzilishi, keng ko‘lamdagi reydlar, Toshkent shahrida boshlangan choralardan so‘ng havo sifati yaxshi tomonga o‘zgardi. Viloyati hokimi foydali degan tandirlarni tumani hokim buzdirib tashladi Joriy yil 11-noyabr kuni “Andijonda havo ifloslanishi keskin oshdi: PM2,5 me’yordan qariyb 9 barobar yuqori” deya, xabar bergan edi UzReport.news. Ya’ni bu Andijonda diametri 2,5 mikrometrdan kichik zararli chang miqdori odatdagi xavfsiz chegaradan 9 marta ko‘p degani. Bu chang zarralari nafas yo‘llari orqali tanaga kirib, butun vujudni qon tomirlar orqali aylanib chiqa oladi. 3-dekabr kuni Andijon viloyatining Shahrixon tumanida hokim Hikmatillo Dadaxonov ekologik reyd davomida somsaxona tandirlarini buzdirib tashlagani aholi noroziligiga sabab bo‘ldi. Biroz vaqt o‘tgach viloyati hokimligi tuman hokimiga intizomiy chora ko‘rilgani haqida xabar berdi. Aholi atmosfera havosining ifloslanishini unutib, hokimlarning tomoshasini e’tibor bilan kuzatishmoqda. Toshkent viloyati hokimi Zoir Mirzayev tandirda non yopish foydali ekanini aytgan edi. Shahrixon tumani hokim Hikmatillo Dadaxonov esa tandir atmosfera uchun zararli deya buzdirib tashladi. Andijon viloyati hokimligi tandirlarni buzdirgan hokimni “Hayfsan” bilan jazoladi. Demak, tandirni buzishda mantiq yo‘q Toshkent viloyati hokimi mahallalarda ayollar orasida onkologik kasalliklar ko‘payishiga sabab – “ayollar tandirda non yopmay qo‘yganlari” deb aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, tandirda non yopish – jismoniy faoliyat, organizm issiqligi va qon aylanishiga ta’sir qiluvchi amaliyot, Zoir Mirzayev “tandirda non yopgan ayolda rak bo‘lmaydi” deya ta’kidladi. Mirzayevning bu so‘zlari shaxsiy fikr. Unda ilmiy asos ko‘rsatilmagan. Sog‘liqni saqlash bo‘yicha ekspertlar yoki biror tibbiy muassasa tomonidan bu fikr tasdiqlangani haqida ma’lumot berilmagan. Andijonda tandirlar tuman hokimi qarori bilan buzilgan, asos sifatida “ekologik vaziyat”, “sanitariya-gigiyena” kabi holatlar ko‘rsatilgan. Ammo viloyat hokimligi tandirlar buzilishini ma’qullamagan, aksincha, hokimga chora ko‘rgan. Demakki, Shahrixon tumani hokimining ko‘rsatmasi bilan tandirlarning buzilishida ham asosli mantiq yo‘q. Hokimlar aholini chalg‘itmoqdami? Atmosfera havosining ifloslanishida issiqlik stansiyalarining ulushi 28 foiz, transport – 16 foiz, sanoat – 13 foiz ta’sir ko‘rsatayotgani haqida asosli ma’lumotlar bor. Biroq bunga tandirning ta’siri haqida biror dalil yo‘q. Ekologiya bo‘yicha oldimizda jiddiy muammolar turganda aholida fikrlar qarama-qarshiligini keltirib chiqargandan ko‘ra, farmonda belgilangan vazifalar ijrosiga jiddiy kirishish eng to‘g‘ri yo‘l, nazarimizda. Axir davlatimiz rahbarining shaxsan o‘zlari ekologiyani asrash bo‘yicha tashabbuslarni ilgari surmoqda. P.S.: Ayni kunlarda yurtimizda mayin yomg‘irlar yog‘moqda. Tabiatning himmati bilan osmonimiz ancha tiniqlashdi. Ammo hali oldinda uzun qish bor. Demak ekologiya muammosi hali kun tartibidan tushmasa kerak.

1.12.2025 1189

Akademiya tashabbusi bilan “Ekofaollar” aksiyasi o‘tkazildi

Insoniyat taraqqiyoti shiddat bilan rivojlanib, fan va texnologiya sohasida katta yutuqlarga erishilmoqda. Biroq ushbu rivojlanish jarayonida maishiy, sanoat va plastik chiqindilarning ko‘payishi natijasida atrof-muhit ifloslanishi kuzatilib, tabiatga zarar ham ortmoqda. BMT maʼlumotiga koʻra, dunyo aholisi 2050-yilda 9,7 milliardga, 2100-yilda esa 11,2 milliardga yetishi kutilmoqda. Aholining 55 foizi shaharlarda istiqomat qilayotgan boʻlsa, 2050-yilga borib, bu raqam 70 foizga yetadi. Bu esa katta-kichik shaharlarda chiqindilar bilan bogʻliq muammolarni keltirib chiqarmoqda. Maishiy chiqindilar aholi jon boshiga har yili 1 foizga oshayotganini eʼtiborga olsak, demak, muammoni hal qilish boʻyicha tezkor choralar koʻrilmas ekan, bu dunyo ekologiyasiga yanada jiddiy xavf tugʻdirishi mumkin. Shu bois, bugun O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi tashabbusi bilan poytaxtimizning Abdulla Qodiriy ko‘chasida joylashgan Alleya maydoni hamda “Navro‘z” bog‘i hududida ijtimoiy tashabbus – “Ekofaollar” aksiyasi o‘tkazildi. Aksiya doirasida Alleya maydoni hamda “Navro‘z” bog‘i chiqindilardan tozalandi. Mazkur tadbir Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 15-maydagi “2030-yilgacha boʻlgan davrda aholining ekologik madaniyatini yuksaltirish konsepsiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qarori hamda Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2025-yil 28-iyuldagi buyrugʻiga muvofiq, talaba-yoshlarning ekologik madaniyatini yanada yuksaltirish, targʻibot tadbirlarini tashkil etish, yoshlar orasida jamoat joylarini chiqindidan xoli hududga aylantirishni keng targʻib qilish maqsadida tashkil etildi. Unda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining vakillik organlari, nodavlat notijorat tashkilotlar, din va yoshlar masalalari bo‘yicha maslahatchisi o‘rinbosari, O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi rektori Muzaffar Kamilov, professor-oʻqituvchilar, xodimlar, magistr va doktorantlar hamda talabalar faol ishtirok etishdi. Mazkur aksiya orqali aholi, ayniqsa, yoshlar ongiga tabiatga muhabbat ruhini singdirish, tabiat va shaxs munosabatlarida atrof-muhitga ehtiyotkorona munosabatda boʻlish hissini shakllantirildi. Shuningdek, yoshlarda ekologik loyihalarga qiziqish uygʻotish, liderlik koʻnikmalarini rivojlantirish hamda ularni kelgusida shunday tadbirlarni tashkil etish boʻyicha tashabbus qilishga ruhlantirildi. Aksiya ishtirokchilarga zaruriy ashyolar, yelim qop va qo‘lqoplar, futbolka, bosh kiyim, eko-sumka, shuningdek, antiseptik vositalar tarqatildi. Yurtimizda yiliga 14 million tonna chiqindilar hosil bo‘ladi. Lekin ularning atigi 4-5 foizi qayta ishlanadi. Chiqindi poligonlaridan 7 million tonnadan ziyod issiqxona gazlari atmosferaga chiqadi, 43 ming tonna zaharli filtratlar yer ostiga singadi. Maʼlumot o‘rnida aytish joizki, shisha butilka – 1 million yil, plastik ichimliklar idishlari – 450 yil, bir martali ishlatiladigan tagliklar – 500-800 yil, alyuminiy konserva – 80-200 yil, batareyalar – 100 yil, kauchukli etik – 50-80 yil, plastik stakanlar – 50 yil, teri – 50 yil, qalay konserva – 50 yil, neylon mato – 30-40 yil, charm poyabzal – 25-40 yil, yogʻoch – 10-15 yil, sigaret qoldiqlari – 10-12 yil, jun kiyimlar – 1-5 yil, sut qutilari – 5 yil, arqonlar – 3-14 oy, paxta qoʻlqop – 3 oy, karton – 2 oy, apelsin yoki banan qobigʻi – 2-5 hafta, qogʻoz sochiq – 2-4 hafta muddatda chiriydi. Yakunda faol ishtirok etgan aksiya ishtirokchilari turli nominatsiyalar bo‘yicha faxriy yorliq va esdalik sovg‘alari bilan taqdirlandi. Ta’kidlash joizki, bu kabi tadbirlar har birimizda tabiatga daxldorlik hissini uyg‘otib, ekologik barqarorlikni taʼminlash, tabiatga e’tiborli bo‘lishga xizmat qiladi.

27.11.2025 1251

Yosh huquqshunoslar uchun ma’naviyat maktabi: TDYUda adabiyot va qadriyatlar uyg‘unligi

Toshkent davlat yuridik universitetida talabalarning ma’naviy dunyoqarashini boyitish, milliy adabiyot va madaniyatga bo‘lgan qiziqishini oshirish hamda ularda kitobxonlik madaniyatini rivojlantirishga qaratilgan tashabbuslar izchil davom etmoqda. Xususan, talabalarni milliy va jahon adabiyotining buyuk namoyandalari hayoti va ijodi bilan yaqindan tanishtirish, ularda kitobga muhabbat va ma’naviy qadriyatlarga hurmat tuyg‘usini mustahkamlash maqsadida doimiy ravishda Adiblar xiyobonida qator ma’naviy-ma’rifiy tashriflar va adabiy tanlovlar tashkil etilmoqda. Adiblar xiyobonida o‘tkazilgan tadbirlar davomida talabalar o‘zbek adabiyoti ravnaqiga ulkan hissa qo‘shgan yirik adib va shoirlar — Alisher Navoiy, Abdulla Qodiriy, Zulfiya, Hamid Olimjon, G‘afur G‘ulomning hayoti va ijod yo‘li haqida batafsil ma’lumotlarga ega bo‘lmoqda. Xabaringiz bor, Toshkent davlat yuridik universiteti jamoasiga akademik, yozuvchi va shoir G‘afur G‘ulom hayoti va ijodini o‘rganish, uni talabalar, aholi, ayniqsa, yoshlar orasida keng targ‘ib qilish vazifasi yuklatilgan. Shu bois universitet tomonidan Adiblar xiyobonida tashkil etilayotgan tadbirlarning asosiy qismi O‘zbekiston xalq yozuvchisi, shoir va adib G‘afur G‘ulom ijodiga bag‘ishlandi. Talabalar adib haykali oldida jamlanib, yozuvchining bolalik yillari, ijodiy faoliyati, xalqona yumor va hayotiy obrazlarga boy asarlari haqida qiziqarli muloqot olib boradi. Xususan, “Shum bola”, “Tirilgan murda”, “Mening o‘g‘rigina bolam”, “Afandi o‘lmaydigan bo‘ldi” kabi asarlar tahlil qilinadi. Joriy yil oktabr oyida Adiblar xiyobonida talabalar uchun “Zakovat” intellektual o‘yini, “Quest” bellashuvi, “Adib ijodidan ilhomlanib” nomli rasm chizish tanlovi hamda she’rxonlik dasturlari tashkil etildi. “Shum bola” va “Tirilgan murda” asarlari asosida o‘tkazilgan test sinovlari, yozma savol-javoblar va jamoaviy intellektual musobaqalar tadbirga yanada jo‘shqinlik bag‘ishladi. Shuningdek, xiyobonda o‘tkazilgan adabiy tanlovda talabalar G‘afur G‘ulom hayoti va ijodiga oid bilimlarini namoyish etib, uning asarlaridan ilhomlangan holda insonparvarlik, mehnatsevarlik, halollik va mehr-oqibat mavzularida fikr yuritdi. Tanlov yakunida g‘olib va sovrindorlar aniqlanib, diplom va sertifikatlar bilan taqdirlandi. Bundan tashqari, Adiblar xiyobonida “Qadring baland bo‘lsin, Ona tilim!” shiori ostida “Milliy qadriyatlar sayli” bayram tadbiri ham o‘tkazildi. Unda TDYUning iqtidorli talabalari “Men chizgan surat” tanlovi, badiiy chiqishlar, she’rxonlik va ijodiy ko‘rik-tanlovlarda faol ishtirok etdi. Tadbirlar davomida talabalar nafaqat adabiyot haqida yangi ma’lumotlarga ega bo‘ldi, balki o‘z fikrini erkin ifoda etish, jamoada ishlash va ijodiy yondashish ko‘nikmalarini ham rivojlantirdi. Toshkent davlat yuridik universiteti tomonidan amalga oshirilayotgan bunday ma’naviy-ma’rifiy tashabbuslar yoshlar ongida milliy adabiyotga muhabbat, madaniy merosga hurmat, Vatanga sadoqat va ezgulik ruhini mustahkamlashda muhim ahamiyat kasb etadi. “Ta’lim va tarbiya uyg‘unligi — ma’naviy yetuk avlod garovidir” deb bejiz aytilmagan. Toshkent davlat yuridik universitetining ma’naviy-ma’rifiy yo‘nalishdagi bunday tashabbuslari yoshlarni nafaqat huquqshunos, balki ma’nan yetuk, ijodiy va vatanparvar shaxs sifatida kamol toptirishga xizmat qilmoqda.  

22.10.2025 1718

Oliy attestatsiya komissiyasida ijro intizomi masalalari muhokama qilindi

O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasida (OAK) Prezidentning 2025-yil 25-iyuldagi PF–117-son Farmoni ijrosini ta’minlash borasidagi ishlar muhokama qilindi. Tadbirda OAK raisi hisobot berdi, shuningdek, Oliy Majlis Qonunchilik palatasi qo‘mitasi va OAV vakillari ishtirok etdi. OAKda ijro intizomini kuchaytirish maqsadida har kuni rahbariyatga hisobot berish, haftalik yig‘ilishlarda ijro holatini ko‘rib chiqish hamda oy yakunida Rayosat majlisida umumlashtirilgan tahlilni taqdim etish tizimi joriy etilgan. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, 2025-yilning 9 oyi davomida komissiya zimmasiga yuklatilgan barcha topshiriqlar 100 foiz bajarilgan. Shu davrda: Prezident va Hukumat hujjatlari bo‘yicha 5 ta farmon, 2 ta qaror, 1 ta Vazirlar Mahkamasi qarori hamda 7 ta hukumat topshirig‘i to‘liq ijro etilgan; 325 ta fuqarolik murojaati qabul qilinib, ularning barchasiga belgilangan muddatlarda javob berilgan; O‘zbekiston ilmiy muhitida 15 ta yangi ilmiy kengash tashkil etilgan, shundan 4 tasi mintaqaviy oliygohlarda faoliyat boshlagan; 2 ta yangi ilmiy ixtisoslik — “Xoreografiya san’ati” va “Kiberxavfsizlikni huquqiy ta’minlash” yo‘nalishlari ro‘yxatga kiritilgan; Xorijiy ilmiy darajalarni tan olish (nostrifikatsiya) bo‘yicha 200 dan ortiq ariza ko‘rib chiqilgan, shulardan 187 tasi ijobiy hal etilgan. Muhokama davomida “O‘zbekiston–2030” strategiyasi, “Yashil makon” umumxalq loyihasi va ilm-fan sohasiga oid farmonlar ijrosida OAKning ishtiroki ham alohida ta’kidlandi. Oliy attestatsiya komissiyasi kelgusida ham ijro intizomini mustahkamlash, ochiqlik va samaradorlik tamoyillariga asoslangan boshqaruv tizimini yanada takomillashtirishni davom ettiradi.

22.10.2025 1687

“Urfdan qolgan” til

Bugun jamiyatimizda zamonaviylik degan tushuncha bilan ona tili bir-biridan tobora zidlashib boryapti. Yoshlar orasida inglizcha yoki ruscha aralash so‘zlashish odatiy holga aylangan. Go‘yo “Hi, bro”, “Ok, let’s go”, deb gapirgan kishiga zamonaviy, ilg‘or va global fikrlaydigan inson sifatida qaraladi. Hatto bunday gapiradiganlarga havas bilan qaraydigan yoshlar ham talaygina. Ammo bu “zamonaviylik” o‘zbek tilining qadrini tobora pasaytirib borayotir. Bu masala haqida qancha ko‘p gapirilgan bo‘lsa-da, vaqt o‘tishi bilan shunchalik jiddiylashmoqda. Endi sof o‘zbekcha so‘zlashga oddiy va jo‘n deb qaralib, omixta tilda muloqot qilish orqali o‘z uslubini ko‘rsatish hamda atrofdagilarning e’tiborini tortish urfga kirib bo‘ldi. Bunday gaplashish orqali faqat o‘zbek tili emas, shu qorishiqdagi boshqa tillar ham masxara qilinayotgandek. So‘zlashuvdagi xatoliklar-ku, mayli, lekin ta’lim va boshqa sohalardagi chetdan kirib kelgan ayrim so‘zlarning muqobili haligacha yo‘q, bo‘lsa-da ishlatilmaydi. Shu o‘rinda Atamalar komissiyasi va Davlat tilini rivojlantirish departamentini ham bir eslab ketish kerak. Misol uchun, biz shu paytgacha ustoz, o‘qituvchi deb biladigan tushunchalarimiz o‘rniga “mentor” degan atama kirib keldi. Endi ko‘pchilik yosh o‘qituvchilar yoki biror loyiha yetakchilari o‘zini “mentor” deb tanishtiryapti. Talabalar orasida ko‘p ishlatiladigan kredit tushunchasi hamma biladigan bankdan olinadigan qarz emas. Universitetlarda “Hemis” tizimi yo‘lga qo‘yilganidan beri fanlarning og‘irlik darajasini ifodalovchi birlik sifatida “kredit” so‘zi ishlatiladi. Bu tizim ham, so‘z ham to‘g‘ridan to‘g‘ri o‘zlashtirilgan va o‘zbekcha muqobiliga ega emas. Bundan tashqari, ishga kirish uchun nomzod taqdim etadigan tarjimayi hol endi “rezyume” yoki CV deb ataladi. O‘zbekcha muqobili bo‘la turib, shu kungacha o‘zbekcha so‘zdan foydalanib, keyin shunchaki “zamonaviylashish” maqsadida boshqa tildagi muqobilini ishlatish kulgili emasmi? Balki, achinarlidir... Yoshlar orasida o‘zbek tilidan uzoqlashishning yana bir sababi – ta’lim va kasbiy muvaffaqiyatning o‘zbek tili bilan bog‘lanmaganligi. Bugungi kunda AT, biznes, tibbiyot, xalqaro iqtisod kabi yo‘nalishlarda ingliz tili soha va bilim tili sifatida tan olinadi. Universitetlarda, kurslarda, hatto kundalik muloqotda ham ruscha yoki inglizcha so‘zlasha olish yuqori saviya belgisi sifatida baholanadi. Chunki zamonaviy kasblarni o‘rganish va egallash uchun ushbu chet tillarini o‘zlashtirish muhim ahamiyat kasb etadi. Ammo o‘zbek tilida ilmiy yoki kasbiy atamalar kamligi, ilmiy adabiyotlar yetishmasligi muammoning ildizi bo‘lib qolmoqda. Natijada yoshlar o‘z ona tilida emas, aralash tilda fikrlay boshlasa, toza o‘zbekcha gapiraman desa tutiladi. Masalaning eng katta fojiasi ham mana shu. Tilga nisbatan befarqlik oilada ham o‘z aksini topyapti. Ayrim ota-onalar farzandining ilk so‘zlari chet tilida chiqishini istaydi, bu ayrim deganimiz esa kam emas. Bolalari bilan faqat chet tilida muloqot qiladi, vaholanki, til va millat qadriyatlari aynan oila davrasida yashaydi. To‘g‘ri, bolalikdan boshqa tillarni o‘rganish yoshlar kelajagi uchun juda foydali. Katta muvaffaqiyat eshiklarini ochish uchun ham til bilmoq talabi muqarrar. Ammo biz nazarda tutayotgan o‘z ona tilini bilmay, chala-chulpa so‘zlash va shu orqali “zamonaviy”likka intilish savodsizlikdir. Nadomatki, millati tilini – o‘zligini bilmaydigan yoki bu tilda gapirishga uyaladigan bir to‘p avlod yetishib chiqayotganiga ham guvoh bo‘lyapmiz. Zamonaviylik yoki yuqori saviya chet tilini bilish emas, o‘z tilini bilgan holda dunyoga chiqish va ona tilini ham tanitishdir. Har bir rivojlangan xalqlar, jumladan, ingliz, yapon, koreys, turk yoki nemislar globalizmda ishtirok etar ekan, avvalo, o‘z tilini saqlab qolgan va rivojlantirmoqda. Biz esa...

20.10.2025 1653

Til bor ekan – millat barhayot

Til bor ekan – millat barhayot Dunyo xalqlari va millatlarining madaniy o‘zagi va asosiy muloqot manbai bu ularning milliy tili hisoblanadi. Shunday ekan, har bir tilning saqlanishi hamda yosh avlodga yetkazilishi, xalq taraqqiyoti va uning kelajagini belgilaydi. Birgina til ko‘plab xalqlarni o‘zaro birlashtiradi, tarbiyalaydi, o‘qitadi, urf-odat, an’ana va madaniyatlarini saqlaydi, uni avloddan avlodga o‘tishini ta’minlaydi. Darhaqiqat, til – millat ko‘zgusi. U har bir millatning qadrli boyligi, ma’naviy qiyofasi, madaniyati, ichki dunyosini aks ettiruvchi muhim vosita. 1989-yil 21-oktabrda O‘zbekiston Respublikasining “Davlat tili haqida”gi qonuni qabul qilindi. Mazkur hujjat xalqimizning mustaqillik uchun qo‘yilgan dastlabki qadami bo‘ldi. 2020-yil 10-aprelda esa O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbek tili bayrami kunini belgilash to‘g‘risida”gi qonunining qabul qilinishi quvonarli hol bo‘ldi. Mazkur qonun bilan har yili 21-oktabr – O‘zbek tili bayrami kuni etib nishonlash belgilandi. Chindan ham o‘zbek tilini rivojlantirish, e’zozlash, xalqaro nufuzini yanada oshirish borasida tarixiy ishlar amalga oshirilayotganiga guvoh bo‘lyapmiz. Bu kabi ezgu sa’y-harakatlarda faollik ko‘rsatish, davlat tiliga kuyinchaklik bilan munosabatda bo‘lish har birimizning muqaddas burchimiz sanaladi. Mamlakatimizda har yili 21-oktabr – O‘zbek tili bayrami kuni munosabati bilan turli bayram tadbirlar, ma’naviy-ma’rifiy uchrashuvlar, ilmiy-amaliy anjumanlar, soha mutaxassislari bilan davra suhbatlari tashkil etiladi. Mazkur sana keng miqyosda nishonlanadi. O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasida ham sana munosabati bilan “Til bor ekan – millat barhayot” mavzusida ma’naviy-ma’rifiy bayram tadbiri o‘tkazildi. Yoshlar bilan ishlash, ma’naviyat va ma’rifat bo‘limi hamda Xotin-qizlar bo‘limi hamkorligida tashkil etilgan tadbirda Toshkent shahar hokimining ma’naviy-ma’rifiy ishlar samaradorligini oshirish, davlat tili to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga rioya etilishini ta’minlash masalalari bo‘yicha maslahatchisi Akmal Ro‘zitoyev, Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti katta o‘qituvchisi, filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori Sabohat Qahhorova, yozuvchi va dramaturg Javlon Jovliyev, Akademiya professor-o‘qituvchilari, xodimlar hamda talaba-yoshlar ishtirok etdi. Tadbirda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining vakillik organlari, nodavlat notijorat tashkilotlar, din va yoshlar masalalari bo‘yicha maslahatchisi o‘rinbosari, O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi rektori Muzaffar Kamilovning tabrigini Akademiya prorektori Irgash Daminov o‘qib eshittirdi. Tabrikda ona tilimiz nufuzi va mavqeyi yildan-yilga oshib borayotgani, uning yanada taraqqiy etishi, xalqaro maydonlarda baralla yangrashi uchun yurtimizda olib borilayotgan amaliy ishlarga to‘xtalib o‘tdi. Millat ko‘zgusiga bo‘lgan chuqur ehtirom har bir kishining kundalik turmush tarzida ham namoyon bo‘lishi zarurligi yana bir bor ta’kidlandi. Tadbirda so‘z olganlar O‘zbek tili bayrami kuni bilan samimiy tabriklab, o‘zbek tilining boy tarixi, xususan, Mahmud Qoshg‘ariy, Alisher Navoiy, Zahriddin Muhammad Bobur, Abdulla Qodiriy, Mahmudxoʻja Behbudiy, Abdulla Avloniy kabi buyuk bobokalonlarimizning ona tilimiz rivojiga qo‘shgan ulkan hissasi haqida so‘z yuritishdi. Tantanali marosimda tilimizni e’zozlash, uning davlat tili sifatidagi maqomi, jamiyatdagi mavqeyini yuksaltirish, yosh avlodni ona tiliga hurmat ruhida tarbiyalash hamisha dolzarb ma’naviy burchimiz bo‘lib qolishiga e’tibor qaratildi. Bugungi kunda O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasida ham davlat tilida ish yuritilishini ta’minlash, o‘zbek tilining xalqaro miqyosdagi obro‘-e’tiborini oshirish, yoshlarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash borasida tizimli ishlar olib borilmoqda. Xususan, Akademiyadagi barcha rasmiy hujjatlari, kitob va to‘plamlar hamda internet saytida e’lon qilinayotgan ma’lumotlar davlat tili meyorlariga muvofiq tayyorlanmoqda. Akademiyada faoliyat yuritayotgan “O‘zbek tili va mumtoz sharq adabiyoti” kafedrasi tomonidan esa talaba-oshlarni o‘zbek tili, madaniyati, ilm-fani rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan buyuk allomalarimiz merosini chuqur o‘rganish, Vatanga sadoqat, milliy-diniy qadriyatlarimizga hurmat ruhida tarbiyalash borasida darslar va ma’naviy-ma’rifiy tadbirlar tashkil etib kelinmoqda. Bundan tashqari, kuni kecha Vazirlar Mahkamasining Davlat tilini rivojlantirish departamenti, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi O‘zbek tilini rivojlantirish jamg‘armasi va Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi hamkorligida oliy ta’lim muassasalarida tahsil olayotgan xorijlik talaba-oshlar o‘rtasida “O‘zbek tili – qalbim tarjimoni” ko‘rik-tanlovining Akademiya bosqichi o‘tkazildi. Ushbu tanlov Akademiyada tahsil oluvchi xorijiy talabalar o‘rtasida o‘zbek tilining xalqimiz ijtimoiy hayotida va xalqaro miqyosdagi obro‘-e’tiborini tubdan oshirish, xorijlik talabalar o‘zbek tilini o‘rganishi uchun qulay shart-sharoit yaratish maqsadida tashkil etildi. Unda Akademiyaning xorijlik talabalari yurtimiz tarixi, madaniyati, o‘zbek xalqi qadriyatlari, ijtimoiy hayotiga oid mavzulardan birini tanlab esse yozishdi. Tanlovning g‘olib va sovrindorlari aniqlanib, navbatdagi bosqichga yo‘l olishdi. Shuningdek, O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi bakalavr va magistrlari uchun ta’sis etilgan Mahmudxo‘ja Behbudiy maxsus stipendiyasi 2025-yilgi tanlovi g‘oliblariga guvohnoma va esdalik sovg‘alari topshirildi. Akademiya talabalar teatr studiyasi tomonidan yosh yozuvchi Javlon Jovliyevning “Qo‘rqma” asari asosida sahnalashtirilgan “Millat fidoyilari” nomli spektakl yig‘ilganlarga havola etildi.

17.10.2025 1718

VAQTLI MATBUOTGA QAYTISH...

2010-yilda mamlakatimizda chop etilayotgan ro‘znoma va haftanomalar soni 649 tani tashkil etgan. 2020-yilda ular soni 366 taga tushib ketdi. Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekistonda 10 yil ichida gazetalar soni 283 taga kamaygan. Internetning hayotimizga shiddat bilan kirib kelishi an’anaviy matbuotning oyog‘iga tushov soldi. “Multitasking”, ya’ni bir vaqtning o‘zida bir necha vazifalarni bajara olishi bilan internet qulay bo‘lib qoldi: ham o‘qiysiz, ham tinglaysiz, ham tomosha qila olasiz – matbuot, radio, televideniyega xos xususiyatlarni o‘zida birlashtira oldi. “Data Reportal Uzbekistan”ning 2025-yil yanvardagi hisobotida Oʻzbekistonda internetdan foydalanuvchilar soni 32,7 millionga yetgani qayd etilgan. “Irex”, “Media sustainability index” (2019) maʼlumotlariga koʻra, mamlakatda taxminan 500 ming yoki 1 millionga yaqin gazetxon bor. Eng keng tarqalgan nashrlar qatorida “Yangi Oʻzbekiston”, “Правда Востока”, “Xalq soʻzi” “Народное слово” tilga olingan. Axborot – eng tez ayniydigan mahsulot. Uni vaqtida ommaga yetkazish kerak. Mos ravishda auditoriya ham axborotni birinchi boʻlib yetkazgan, sharhlagan OAV tomon ogʻib ketadi. Sodir boʻlgan voqelikni oʻz vaqtida yoritishga gazetalarning davriyligi xalaqit beradi. Bosma nashrlar xabardor qilishdan koʻra voqelikni tushuntirishga, tahlil qilishga koʻproq eʼtibor berishi kerak, degan fikrlar koʻp aytiladi. Shunga qaramay, baʼzi nashrlar sahifalariga faqat axboriy janrlarda yozilgan materiallarni joylashtirish bilan ovora. Mushtariy bir hafta avval vebsaytlar orqali tanishgan axboroti bilan gazetada yuzma-yuz kelsa, tabiiyki, hafsalasi pir boʻladi. Amerika gazetalar assotsiatsiyasi oʻtkazgan ijtimoiy soʻrovnomalar hozirgi kunda yoshlarning bor-yoʻgʻi 17 foizi gazetalarga obuna boʻlishini koʻrsatdi. Yosh avlod vizual elementlarga boy kontentlarni ma’qul ko‘radi. “Pew Research Center”ning o‘rganishlarida ham 18–29 yoshli qatlam axborotni vizual shaklda qabul qilishga moyil ekani aniqlangan. Afsuski, gazetalarda faqat matnga urg‘u berilgan sahifalar koʻp uchraydi. Hududiy nashrlar matbaachilik bezaklaridan (ornament, dekorativ elementlar, katta-kichik shriftlar, ramkalar, bloklar, ton va fon) ham unumli foydalanmaydi. Vaholanki, ular haftanomani koʻrimli qiladi. Matbuotda siyqasi chiqqan so‘z va iboralardan foydalanish odati keng tarqalgan. Ayniqsa, “Yurtimizda amalga oshirilayotgan islohotlar o‘z samarasini bermoqda” kabi jumlalar markaziy nashrlarda tez-tez uchraydi. Bunday holat odatda jurnalistlar tezkor topshiriq olganida turg‘un, “navbatchi so‘zlar”ga murojaat qilishi bilan bog‘liq. Natijada maqolalar bir-biriga o‘xshash bo‘lib qoladi, o‘quvchining qiziqishi esa susayadi. Gazetalarning o‘qilishini oshirish uchun ularni ma’lum muddat bepul tarqatish tizimini yo‘lga qo‘yish yoki ommaviy sotuvi uchun yangicha marketing ishlab chiqish kerakdir, balki. Nafsilamrini aytganda, umumiy yondashuv ishlab chiqish zarurati bor. Bu jarayonda tahririyatlar haqiqatan dolzarb va qiziqarli materiallar tayyorlasa, jamiyatda gazeta o‘qish madaniyati qayta shakllanishiga umid bor.

15.10.2025 1671

O‘zbekiston startap bozori $3,9 milliardga yetdi

So‘nggi besh yil ichida O‘zbekistonning startap ekotizimi sezilarli darajada kengaydi. Dealroom.co ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatdagi startaplarning umumiy qiymati 2020-yildagi $301 milliondan 2025-yilda $3,9 milliardgacha oshgan. Bu 13 baravar o‘sishni anglatadi. Dealroom.co tahlilida O‘zbekiston startaplar ekotizimi o‘sish tezligi bo‘yicha nafaqat Markaziy Osiyoda yetakchi, balki Turkiya, Qozog‘iston, Litva, Hindiston va hatto AQShning Silikon vodiysi kabi yirik texnologik markazlardan ham oldinda ekani qayd etilgan. Shu jihatdan mamlakat mintaqaviy innovatsion markaz sifatida e’tirof etilmoqda. IT Park va Dealroom.co hamkorligi Ushbu o‘sish ko‘rsatkichlari IT Park Uzbekistan va xalqaro Dealroom.co platformasi hamkorligida yaratilgan uzbekistan.dealroom.co ekotizimi bilan ham bog‘liq. Platforma O‘zbekiston startaplari, investorlar, universitetlar va akseleratorlar haqidagi ma’lumotlarni yagona ma’lumotlar bazasida jamlab, ekotizim ishtirokchilari o‘rtasidagi aloqalarni kuchaytirishga xizmat qilmoqda. Platforma orqali yangi startaplar ro‘yxatdan o‘tib, o‘z loyihalarini xalqaro hamkorlarga tanitish imkoniga ega bo‘lmoqda. Shuningdek, investorlar uchun ham mintaqadagi istiqbolli texnologik kompaniyalarni kuzatish imkoniyati kengaygan. Ilg‘or startaplar O‘zbekiston startap bozori turli yo‘nalishlardagi kompaniyalarni o‘z ichiga oladi. Rivojlanayotgan startaplar: bito, Tilmoch, Paylov, Jobster, birbir, Verifix. Kengayib borayotgan kompaniyalar: zip24, unitlab, Finq, Delever, sales doctor. Yirik loyihalar: alif, IMAN, osen, Flexsoft, billz. Yuqori daromadli kompaniyalar: Uzum va TBC Bank (har biri $100 milliondan ortiq daromadga ega). Bu kompaniyalar asosan fintex, logistika, ta’lim texnologiyalari, raqamli savdo va sun’iy intellekt sohalarida faoliyat yuritadi. Innovatsion muhit shakllanmoqda Startaplarning keskin o‘sishi O‘zbekiston iqtisodiy siyosatida innovatsion yo‘nalishga e’tibor kuchayganidan dalolat beradi. IT Park, Yoshlar texnoparklari, universitetlar va xususiy akseleratorlar o‘rtasidagi hamkorlik ekotizimni qo‘llab-quvvatlayotgan asosiy omillar sifatida ko‘rsatilmoqda. Dealroom.co hisobotiga ko‘ra, O‘zbekistonning texnologik ekotizimi hozir dunyodagi eng tez o‘sayotgan tizimlardan biridir. Bu holat mamlakatda innovatsiyalarni rivojlantirish, xalqaro sarmoyalarni jalb etish va yangi texnologik kompaniyalarni shakllantirish yo‘nalishida barqaror tendensiya kuzatilayotganini ko‘rsatadi.

13.10.2025 1658

DUNYO TAQDIRINI YOSHLAR BELGILAYDI

Nyu-York shahrida bo‘lib o‘tgan BMT Bosh Assambleyasining 80-sessiyasida O‘zbekiston tashqi siyosatida keng ko‘lamli yangi tarixiy bosqich boshlangani yaqqol sezilib turdi. Juda katta potensialga ega bo‘lgan mamlakatimiz qisqa vaqt ichida inson kapitalini rivojlantirish, ta’lim tizimini isloh etish, mintaqada ochiq tashqi siyosat yuritish borasida keskin yuksalishni qayd etgan, ayni paytda, aniq va ulkan istiqbolli maqsadlarga ega mamlakat sifatida namoyon bo‘ldi. Muhtaram Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning BMT minbaridagi nutqida O‘zbekistonning tashqi siyosati qat’iy va o‘zgarmas ekani yana bir bor ifodasini topdi. Jahonda geosiyosiy ziddiyatlar chuqurlashgani, xalqaro institutlar zaiflashgani, tengsizlik kuchaygani va bu jarayonlarga befarq bo‘lish mumkin emasligi haqidagi chaqiriq bilan O‘zbekiston o‘zini faqat mintaqaviy emas, global xavfsizlik masalalarida ham faol ishtirokchi sifatida ko‘rsatdi. Nutqda keltirilgan raqamlar mamlakatdagi real o‘sish ko‘rsatkichlariga asoslangan. Kambag‘allik 35 foizdan 6,6 foizga tushgani, maktabgacha ta’lim qamrovi 27 foizdan 78 foizga oshgani, yoshlarning oliy ta’limga qamrovi 9 foizdan 42 foizga yetgani so‘nggi yillardagi insonparvar ijtimoiy siyosatning samaralaridir. Prezidentimiz ilgari surgan tinchlik va taraqqiyot yo‘lidagi yangi tashabbuslar ko‘lami nihoyatda keng. Xususan, “Jahon yoshlarining tinchlik sari harakati”ni yo‘lga qo‘yish g‘oyasi alohida ahamiyat kasb etdi. Bu tashabbusning markazini O‘zbekistonda joylashtirish taklifi ham adolatli. Endi mamlakat faqat o‘z hududida emas, dunyo bo‘ylab yoshlarga oid muammolarni hal qilish va ularning salohiyatini safarbar etishda yirik platforma sifatida maydonga chiqmoqda. Davlatimiz rahbari sunʼiy intellekt, sogʻliqni saqlash, taʼlim va madaniyatdagi ilmiy-texnologik yutuqlarni insoniyatga xizmat qildirish tashabbusini ilgari surib, yoshlar kelajagi global teng imkoniyatlarga bogʻliq ekanini taʼkidlar ekan, “Erkin, bilimli va bagʻrikeng yoshlar – ertangi kun taqdirini belgilovchi kuch” degan gʻoya bilan chiqdi. BMT Xavfsizlik Kengashini kengaytirish, ekologiya va suv resurslarini muhofaza qilish bo‘yicha xalqaro koalitsiya tuzish g‘oyasi hamda Orolbo‘yi hududini tiklash bo‘yicha keng qamrovli reja – bular mamlakatning o‘z manfaatlari bilan birga umuminsoniy ehtiyojlarga ham javob beradi. Ayniqsa, Orolbo‘yida 2 million gektar maydonda yashil qoplamalar yaratilayotgani, 2030-yilgacha hududning 80 foizini qayta tiklash rejalari O‘zbekiston ekologik muhitni yaxshilashda jahonda yetakchilardan biri ekanini ko‘rsatadi. Ilgari surilgan yana bir strategik maqsad 2030-yilga borib “daromadi o‘rtadan yuqori” davlatlar qatoriga kirish. Bu oddiy siyosiy shior emas, balki iqtisodiy o‘sishni inson kapitali bilan uyg‘unlashtirishga qaratilgan yondashuvdir. Ta’lim, sog‘liqni saqlash, innovatsiya, energetika va infratuzilmaga oid tashabbuslar ayni shu maqsadga xizmat qiladi. Davlatimiz rahbarining nutqi uchta muhim ishorani o‘zida mujassam etdi: birinchidan, O‘zbekiston ichki ijtimoiy-iqtisodiy islohotlarda sezilarli natijalarga erishdi; ikkinchidan, mamlakat mintaqada barqarorlik va hamkorlikning tashabbuskori sifatida maydonga chiqdi; uchinchidan, O‘zbekiston global muammolarni hal etishda faol o‘rin egallashga tayyor. Shu jihati bilan nutq muhim ijtimoiy-siyosiy hodisa sifatida baholanishi kerak. “Bir so‘zli inson” O‘zbekiston rahbari va delegatsiyasining AQSh bo‘ylab safari natijalari butun dunyoning e’tiborida bo‘lib turdi. Chunki bugungi kunda AQSh iqtisodiyoti dunyoning eng yirik moliya va innovatsiya markazlaridan biri hisoblanadi. U yerda shakllangan ilgʻor standartlar va kapital oqimi Oʻzbekiston uchun katta istiqbol eshiklarini ochadi. Bunday keng qamrovli sheriklik yoshlarimizni zamonaviy bilim, texnologiya va tajribaga yaqinlashtiradi, ularga xalqaro maydonda oʻz oʻrnini topishda yordam beradi. O‘zbekiston rahbarining AQSh Prezidenti Donald Tramp bilan uchrashuvi tashrifning eng muhim voqeliklaridan biridir. Oliy darajadagi muloqotda innovatsiyalar, moliya, kimyo, energetika va boshqa sohalarda hamkorlikni kuchaytirishga kelishib olindi. Shubhasiz, bu tashabbuslar kelajakda oʻzbek yoshlari uchun minglab yangi ish oʻrinlari va amaliy loyihalarda ishtirok etish imkoniyatlarini taqdim etadi. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning tashrifi ishbilarmonlik va strategik hamkorlikni rivojlantirishga qaratilgan muhim qadam sifatida e’tiborga molik. Nyu-Yorkda xalqaro moliya institutlari, jumladan, Xalqaro Valyuta jamg‘armasi boshqaruvchi direktori Kristalina Georgiyeva bilan muzokaralar alohida ahamiyatga ega. Uchrashuvda makroiqtisodiy siyosat, byudjet va soliq ma’murchiligini rivojlantirish, statistik tizimni modernizatsiya qilish sohalarida hamkorlikni davom ettirish masalalari ko‘rib chiqildi. Mutaxassislar muntazam ravishda XVJ markazlarida malaka oshirish dasturlarida ishtirok etayotgani e’tirof etildi. Shuningdek, Prezident Shavkat Mirziyoyev Nyu-Yorkda bir qator yirik ishbilarmon doira vakillari, AQShning yetakchi kompaniyalari mutasaddilarini qabul qildi. “Boeing” bilan imzolangan 8 milliard dollarlik bitim alohida e’tiborni tortadi. Buni AQSh Prezidenti Donald Tramp “Truth Social” sahifasida e’tirof etar ekan, Prezident Mirziyoyevni “bir so‘zli inson” deb ta’riflab, ikki davlat o‘rtasida boshqa ko‘plab masalalar ustida birgalikda ishlashni davom ettirishini ta’kidlagan. Kompaniyalar bilan mineral-xomashyo yetkazib berish, tog‘-kon va qayta ishlash texnologiyalari, “yashil” energiya loyihalari muhokama qilindi. Masalan, “Traxys” bilan 1 milliard dollarlik istiqbolli loyiha ko‘rib chiqildi, Kolorado tog‘-kon maktabi bilan Kompetensiyalar markazini tashkil etish masalasi muhokama qilindi. “FLSmidth”, “McKinsey” va “Go Green Partners” bilan hamkorlik orqali tog‘-kon sanoatini rivojlantirish, ilmiy-texnik asoslarni modernizatsiya qilish va barqaror yetkazib berish zanjirlarini yaratish rejalanmoqda.  “Blackrock”, “Citigroup”, “Franklin Templeton”, “BNY Mellon”, “NASDAQ”, “Air Products” kabi investitsiya va moliya institutlari bilan strategik sheriklik yo‘nalishlari belgilab olindi. Tashrif chog‘ida umumiy hisobda 100 milliard dollardan ziyod bo‘lgan shartnomalar va istiqbolli loyihalar portfeli shakllantirildi. Yagona ko‘prik – yoshlarning bilimi Prezidentimizning BMT minbaridagi chiqishi mazmunan keng qamrovli boʻlsa-da, ularning asosiy natijalarida yoshlar taqdiri bilan bevosita bogʻliq maqsadlar, barcha muhim uchrashuvlarda yoshlar manfaatlari aks etib turgani oʻzbekistonlik yoshlarni benihoya quvontirdi. Ayniqsa, tashrif yakunida Prezidentning vatandoshlar va yoshlar bilan samimiy uchrashuvi esda qolarli bo‘ldi. Davlat rahbari dengizlardan uzoqda joylashgan O‘zbekiston uchta-to‘rtta mamlakatdan o‘tib dengizga chiqishi uchun bitta ko‘prik borligi, bu – yoshlarning bilimi ekanini ta’kidlar ekan, zalda to‘plangan yoshlarning ko‘zlari chaqnab ketdi! Prezident Amerika universitetlarida 500 dan ziyod “El-yurt umidi” stipendiatlari o‘qiyotganini eslatib, ularni qo‘llab-quvvatlash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri ekanini qayd etdi. Yoshlarning bilimini O‘zbekistonga olib kirish, ularni yurt taraqqiyotiga jalb etish davlatning eng muhim maqsadi. Uchrashuvda tadbirkorlik bilan shug‘ullanayotgan yurtdoshlarimiz, xorijda tahsil olayotgan yoshlar o‘z fikr va takliflarini bildirdi. Shu asosda “Vatandoshlarning xalqaro biznes marafoni” loyihasi yo‘lga qo‘yildi. Muloqotda sanoat rivoji haqida ham so‘z bordi. Prezident yaqin orada yangi mis koni ishga tushishini ma’lum qildi. Ayni paytda yillik ishlab chiqarish hajmi 158 ming tonnaga yetgani, yangi ochiladigan fabrika mis ishlab chiqarishni yana 150 ming tonnaga oshirishi qayd etildi. Keyingi bosqichda mamlakat sanoat salohiyatini sezilarli darajada kengaytiruvchi MBF-3, MBF-4, MBF-5 va MBF-6 kabi yangi ishlab chiqarish quvvatlari ishga tushirilishi rejalashtirilgan. Sanoat rivoji yangi mutaxassisliklar, yangi texnologiyalar, yangi bilimlar zarurati demakdir. O‘z bilimini oshirib, zamonaviy yo‘nalishlarda tajriba orttirayotgan yoshlar ertaga shu loyihalarda o‘z o‘rnini topishi mumkin. Prezident ta’kidlaganidek, yoshlarning tashabbusi va faolligi davlat tomonidan doimo qo‘llab-quvvatlanadi. Vatandoshlar ham, talabalar ham bu jarayonning ajralmas qismi bo‘lib qolishi kerak. Ta’lim, tadbirkorlik va bandlik Shu o‘rinda O‘zbekiston tomonining Yoshlar bo‘yicha harakatlar dasturining o‘ttiz yilligiga bag‘ishlangan BMT Bosh Assambleyasining yuqori darajadagi yalpi yig‘ilishida ishtirokiga to‘xtalsam. Ushbu nufuzli tadbirda mamlakat yoshlarining yetakchisi sifatida so‘zga chiqar ekanman, dunyo kelajagi yoshlarga kiritiladigan sarmoya bilan belgilanishini, so‘nggi sakkiz yilda O‘zbekiston yoshlari hayotini tubdan o‘zgartirgan islohotlarning asosiy yo‘nalish va maqsadlarini ko‘rsatib berishga harakat qildik. Xususan, yurtimizda yoshlar bilan ishlash borasidagi uchta ustuvor yo‘nalish qayd etildi: ta’lim, tadbirkorlik va bandlik. 1. Ta’lim – har bir yosh sun’iy intellekt davrida zarur bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lishi lozim. 2. Tadbirkorlik – yoshlar ish qidirishi emas, balki ularning o‘zida yangi ish o‘rinlari yaratish ko‘nikmasini shakllantirish muhim. Shu maqsadda O‘zbekistonda yoshlar tadbirkorligi uchun 400 million dollar yo‘naltirildi. 3. Bandlik – startaplar va ko‘nikmalarni real imkoniyatlar bilan bog‘lash, sun’iy intellekt ish o‘rinlarini qisqartirishi emas, imkoniyatlarni kengaytirishi, mutaxassislarni yanayam professionalroq qilishi lozim. Yoshlar uchun imkoniyat yaratish – ta’lim, tadbirkorlik va bandlik qashshoqlikdan chiqish yo‘lidir. Tinchlik esa barcha imkoniyatlarning asosiy sharti! *** Xulosa qilib aytganda, mamlakatimiz xalqaro hamjamiyat uchun ishonchli hamkor va tashabbuskor davlat sifatida tanilmoqda. AQSh Prezidenti O‘zbekiston bilan hamkorlikni e’tirof etib, davlatimiz rahbarini “bir so‘zli inson” deb ta’riflashi, hamkorlik davom etishini bildirishi bejiz emas. Qolaversa, so‘nggi yillarda ilgari surilgan 50 ga yaqin tashabbusning 13 tasi BMT rezolyutsiyasiga aylangani ham bunga yaqqol dalil. Prezident Shavkat Mirziyoyevning bu galgi tashrifi ham global muammolar yuzasidan yangi g‘oyalarni ilgari surdi, O‘zbekistonning Markaziy Osiyoda shakllanayotgan yangi siyosiy manzaraning markazida ekanini yana bir bor ko‘rsatdi.

11.10.2025 1645

Eng namunali yetakchi

Yoshlarning muammolarini joyida hal etish, iqtidor va salohiyatini ro‘yobga chiqarish mahalladagi yoshlar yetakchilarining fidokorona mehnati bilan chambarchas bog‘liq. Shunday faol yetakchilardan biri Toshkent shahri Mirobod tumanidagi Abdulla Avloniy mahallasi yoshlar yetakchisi Maqsud Toshpo‘latov asosiy e’tiborini yoshlar manfaatiga yo‘naltirgan. U ijtimoiy himoyaga muhtoj yoshlar bilan tizimli ishlar olib bormoqda. 84 nafar yoshning muammosi “Yoshlar daftari” jamg‘armasi orqali hal etildi. Himoyaga muhtoj 21 nafar yoshga homiylar yordamida amaliy ko‘mak ko‘rsatildi. Natijada yoshlarning moddiy ahvoli yaxshilandi. Maqsud Toshpo‘latov tashabbusi bilan yo‘lga qo‘yilgan sport musobaqalari, “Zakovat” intellektual o‘yini, kitobxonlik kechalari va estafetalar yoshlarning bo‘sh vaqtini mazmunli o‘tkazish, ular o‘rtasida sog‘lom raqobat muhitini shakllantirishga xizmat qilyapti. Iqtidorli yoshlar “Besh tashabbus olimpiadasi”da faol ishtirok etib, 6 yo‘nalishda 29 nafar yosh respublika bosqichiga chiqib, yaxshi natijalar ko‘rsatdi. Huquqbuzarliklarning oldini olish, mahallada ijtimoiy muhitni sog‘lomlashtirish maqsadida yoshlar bilan individual suhbatlar, profilaktik uchrashuv va seminarlar o‘tkazilib, ularning jamiyatda faol fuqarolik pozitsiyasiga ega bo‘lishiga ko‘mak berilmoqda. Yetakchi tashabbusi bilan “Yoshlar bandligi” dasturi doirasida 72 nafar yosh ijtimoiy faoliyatga jalb etildi. Ulardan ayrimlari tadbirkorlik faoliyatini boshlagan bo‘lsa, boshqalari kasb-hunar markazlarida tahsil olmoqda. Mahalla hududida stritbol va vorkout maydonchasi, universal sport maydonchasi hamda tabiiy chim yotqizilgan futbol maydoni barpo etildi. Bundan tashqari, mahalla binosida kutubxona tashkil etilib, 1000 ga yaqin turli janrdagi kitoblar olib kelindi. Maqsud Toshpo‘latov bir qator tanlovlarda yuqori natijalarga erishgan. O‘tgan yil yakunlari bo‘yicha Mirobod tumanida “Eng namunali yetakchi” sifatida e’tirof etildi. “Yilning eng namunali yoshlar yetakchisi” ko‘rik-tanlovining shahar bosqichida g‘oliblikni qo‘lga kiritdi. 2024-yilning to‘rtinchi choragi yakunlari bo‘yicha “TOP-100” yetakchilar ro‘yxatidan o‘rin olgan. 

7.10.2025 1511

BANDLIK VA FAROVONLIK YO‘LI

Davlat rahbarining 2024-yil 6-apreldagi “Yoshlarga yer ajratish orqali ularning daromadlarini oshirish va bandligini ta’minlash, shuningdek, yangi yer maydonlarini o‘zlashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 153-sonli qarori yoshlarning mehnat bozoridagi o‘rnini mustahkamlash, ularni moddiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash borasida muhim huquqiy asos bo‘ldi. Qaror ijrosini ta’minlashda respublika bo‘ylab yoshlar yetakchilari oldiga ulkan vazifalar qo‘yildi. Farg‘ona viloyati Oltiariq tumanidagi Zilol mahallasi yoshlar yetakchisi Jumavoy Sulaymonov ham tashabbuskorligi, tizimli ishlari bilan yoshlar bandligini ta’minlash borasida namunali faoliyat olib bormoqda. Qaror ijrosini ta’minlash maqsadida yoshlarga ajratilgan yer maydonlarida “Zilol mirishkor dehqonlari” kooperatsiyasi tashkil etilgan. 46 nafar yoshga dehqonchilik uchun yer ajratilgan bo‘lsa, shundan 30 nafari kooperatsiya tarkibiga qamrab olindi. Eng muhim yangilik yerlarning 10 gektariga issiqxonalar qurilishi bo‘ldi. Natijada yozgi mavsum davomida har bir yosh 35–40 million so‘mdan ortiq daromad olishga erishdi. Kuzgi mavsumda ham ularning daromadi 40–45 million so‘mdan oshishi kutilmoqda. Bu bir guruh yoshlar hayotida iqtisodiy burilish, mahalla darajasida kambag‘allikni qisqartirish, bandlikni ta’minlash yo‘lidagi katta qadam bo‘ldi. – Oltiariq tumani dehqonchilik madaniyati, mehnatsevar xalqi va boy agrar an’analari bilan mashhur, – deydi Zilol mahallasi yoshlar yetakchisi Jumavoy Sulaymonov. – Zilol mahallasi bir paytlar bandlik masalasida muammolar mavjud maskan edi. Bugun vaziyat tubdan o‘zgargan. Mahalla yoshlari o‘zini band qilish bilan birga, oilasiga ham yordam keltirmoqda. Kooperatsiyani tashkil etishdan maqsad yoshlar issiqxonada yetishtirgan mahsulotlarni ichki va tashqi bozorda sotishga ko‘maklashishdir. Bu yoshlarning bozorga chiqish imkoniyatlarini kengaytiradi, daromadini ko‘paytiradi. Mahalla balansi: Aholi: 3385 nafar; Yoshlar: 837 nafar; Xotin-qizlar: 376 nafar “Yashil” toifa: 653 nafar; “Sariq” toifa: 184 nafar; “Qizil” toifa: 3 nafar; Mahalla drayveri: dehqonchilik va bog‘dorchilik. Kambag‘allikdan farovonlik sari Jumavoy Sulaymonovning ish uslubida uchta asosiy jihat yaqqol ko‘rinadi: tashabbuskorlik – u yoshlarni faqatgina mavjud imkoniyatlardan foydalanishga emas, yangi imkoniyatlarni yaratishga ham undaydi; tizimlilik – ishlar “kampaniyabozlik” tarzida emas, aniq rejaga asoslangan holda olib boriladi; samaradorlik – har bir tashabbus o‘z natijasini berishi, yoshlar hayotiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi bilan ajralib turadi. Ayni shu jihatlar uni o‘z hududida mashhur, yoshlarga yaqin va ularning ishonchini qozongan yetakchiga aylantirdi. 2025-yilda Zilol mahallasida “Kambag‘allikdan farovonlik sari” tamoyili asosida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilishi natijasida 25 nafar yoshning doimiy bandligi ta’minlandi, 11 nafar yosh xususiy sektorga ishga joylashtirildi, 35 nafar yosh o‘zini o‘zi band qildi. 6 nafar yosh “ustoz-shogird” an’anasi asosida mahalladagi hunarmandlarga biriktirilgan bo‘lsa, 2 nafar yoshning kontrakt to‘lovlarini to‘lashda amaliy yordam ko‘rsatildi. 5 nafar yoshga jami 165 million so‘m kredit ajratilishiga ko‘maklashildi. Sport – birlashtiruvchi kuch Qahramonimiz mahallada sog‘lom turmush tarzini faol targ‘ib etadi. Shaxsiy namuna sifatida har kuni tongda bir guruh yoshlar va mahalla ahli bilan yugurishni odatga aylantirgan. Mahalla yoshlari 2023-yili “Besh tashabbus olimpiadasi”ning voleybol bahslarida respublikada g‘oliblikni qo‘lga kiritgani uchun mahallaga universal sport maydonchasi qurib berilgan edi. Voleybolchi yoshlar joriy mavsumda yana g‘oliblikni maqsad qilgan. Hududda 1-o‘rinni qo‘lga kiritib, respublika bosqichiga yo‘llanma oldi. Bundan tashqari, yetakchi tashabbusi bilan hududdagi bo‘sh joy obodonlashtirilib, homiylik mablag‘lari asosida yoshlar uchun zamonaviy sport zali barpo etildi. Hozir bu yerda sport to‘garaklari yo‘lga qo‘yilgan va yosh-u qari birdek sport bilan shug‘ullanmoqda. 300 dan ortiq kitob mutolaada Mahallada “Ibrat farzandlari” loyihasi orqali 110 nafar yosh xorijiy tillarni o‘rganayotgan bo‘lsa, ulardan 6 nafari sertifikat olishga erishdi. Qahramonimizning o‘zi ham joriy yilda xorijiy tillarni bilish sertifikatini oldi. “Mutolaa” loyihasi yordamida 120 nafar yosh 300 dan ortiq kitobni mutolaa qilmoqda. 120 nafar yosh “Ustoz AI” dasturidan faol foydalanyapti. “Uzchess” loyihasiga 95 nafar yosh qamrab olingan. Ular shaxmatdan 3 209 ta elektron, audio va video darslarni o‘rganyapti. “Qizlar akademiyasi”da 48 nafar qiz darslarni o‘zlashtirmoqda. Bundan tashqari, mahallada kitobxonlik tanlovlari, ijodkorlar bellashuvlari, sun’iy intellektga asoslangan to‘garaklar faoliyati yo‘lga qo‘yilgan. Bu ishlar maktab bilan hamkorlikda olib borilmoqda. Yetakchi kunni maktabga borib yoshlar bilan suhbatlashish, ularning qiziqish va imkoniyatlari, muammo va takliflarini eshitishdan boshlaydi. Kerakli tavsiya va ko‘rsatmalar beradi. Zarur bo‘lsa mutaxassislarga yo‘naltiradi yoki maktabda uchrashuvlar tashkil etadi. Namunaviy model Zilol mahallasida 2025-yilning o‘tgan davrida jinoyatchilik yoki huquqbuzarlik sodir etilmadi. Mahalla darajasida to‘g‘ri tashkillashtirilgan ishlar butun respublika uchun namunaviy model bo‘lib xizmat qilishi mumkin. Avvalo, yer ajratish va kooperatsiya mexanizmi yoshlar bandligini ta’minlashda eng samarali vositalardan biri sifatida o‘zini oqladi. Qisqa fursatda bir guruh yigit-qizlar tomorqadan unumli foydalanib, dehqonchilik va bog‘dorchilikni yo‘lga qo‘ydi, kooperatsiya orqali ishlab chiqarish hajmini kengaytirishga erishdi. Ikkinchidan, ustoz-shogird an’anasining tiklanishi yoshlarni kasb-hunarga yo‘naltirishda muhim omil bo‘ldi. Tajribali ustozlar yonida hunar o‘rgangan yoshlar kasb sir-asrorini egallamoqda. Sport va madaniyat sohasida erishilgan g‘alabalar yoshlarni birlashtirmoqda. Bu jinoyatchilik va huquqbuzarliklarning oldini olishda samarali omildir. Mahalladagi to‘garak va turli musobaqalar yoshlarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish imkonini bermoqda. Kelajakka nigoh Yoshlar yetakchisining asosiy maqsadi Zilol mahallasini nafaqat Oltiariqda, balki butun Farg‘ona vodiysi bo‘yicha yoshlarga oid eng ilg‘or loyihalar markaziga aylantirishdir. Uning maqsadlari ko‘p mehnat va izlanish talab qiladi. Ammo juda hayotiy: Dehqonchilik va agrobiznes. Mahalladagi issiqxonalar kengaytirilib, ularga zamonaviy tomchilatib sug‘orish tizimlari o‘rnatiladi. Bu hosildorlikni oshiradi, xarajatlarni kamaytiradi. Shuningdek, yoshlar o‘rtasida tomorqa yerlarini kooperatsiya asosida birlashtirish tajribasi davom ettiriladi. Kelgusida “Zilol brendi” ostida mahsulotlarni qadoqlab, ichki bozorga va eksportga chiqarish rejalashtirilmoqda. Yoshlar bandligi. Jumavoy Sulaymonov 2026-yil oxirigacha kamida 50 nafar yoshni ish bilan ta’minlashni maqsad qilgan. Buning uchun hunarmandchilik ustaxonalari kengaytiriladi, yangi yo‘nalishlarda ustoz-shogird tizimi yo‘lga qo‘yiladi. Xotin-qizlar uchun tikuvchilik va pazandachilik kooperativlari ochilishi ko‘zda tutilgan. Intellektual va ma’naviy rivojlanish. Mahallada zamonaviy axborot-kutubxona markazi barpo etish rejalashtirilmoqda. Bu yerda bepul internet, elektron kitoblar va ta’lim resurslari mavjud bo‘ladi. Sport va sog‘lom turmush tarzi. Sport yoshlarni tarbiyalashning eng ta’sirchan vositalaridan biri. Shu bois mahallada universal sport maydonchalari soni ko‘paytiriladi, yangi mini futbol stadioni qurilishi rejalashtirilmoqda. Yetakchi ayniqsa qizlarni sportga keng jalb etish tarafdori. Mahalla qizlaridan voleybol jamoasi tuzish ko‘zda tutilgan. Professional murabbiylar jalb qilinib, to‘garaklarda muntazam mashg‘ulotlar yo‘lga qo‘yiladi. Yoshlar tadbirkorligi. Yoshlar o‘z biznesini yo‘lga qo‘yishi uchun Jumavoy Sulaymonov amaliy yordam berishga bel bog‘lagan. Kredit, grant va subsidiyalarni olishda maslahat va hujjatlarni tayyorlash bo‘yicha ko‘mak ko‘rsatiladi. Bundan tashqari, “Yosh tadbirkorlar klasteri” tashkil etilib, bir nechta yoshlar birgalikda biznes yuritish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Jinoyatchilikning oldini olish va profilaktika. Yoshlarni huquqbuzarlikdan asrash maqsadida “Bir yoshga bir mentor” tamoyili asosida har bir xavf toifasidagi yigit-qizga doimiy mas’ul biriktiriladi. Huquq-tartibot organlari bilan hamkorlikda muntazam uchrashuvlar o‘tkazilib, yoshlarga huquqiy bilimlar singdiriladi. Bo‘sh vaqtni mazmunli tashkil etish uchun sport musobaqalari, madaniy tadbirlar yo‘lga qo‘yiladi. “Zilol yoshlar qishlog‘i” loyihasi Jumavoy Sulaymonovning eng katta orzusi “Zilol yoshlar qishlog‘i” loyihasini amalga oshirish. Bu loyiha doirasida mahallada yoshlar uchun zamonaviy uy-joy massivlari, ishlab chiqarish sexlari, ta’lim va madaniyat markazlari, sport va rekreatsiya hududlari barpo etilishi rejalashtirilgan. Uning tasavvurida bu qishloq yoshlarga yashash, o‘qish, ishlash va dam olish uchun barcha sharoitlarni birlashtirgan yangi avlod maskaniga aylanadi. Bugun Zilol mahallasi yoshlariga qarasangiz, ularning yuzida ishonch, qalbida orzu, qo‘lida mehnat, hunar borligini ko‘rasiz. Bu o‘zgarishlar bevosita yoshlar yetakchisi Jumavoy Sulaymonovning fidoyiligi, tashabbuskorligi va tizimli ishlari natijasidir.

28.9.2025 1614

Sizga ehtirom – aziz ustozlar!

Ustozlik martabasi dunyodagi eng e’zozli, ehtirom va e’tiborga loyiq, qalblarga yaxshilik, ezgulik, komillik olib kiruvchi muborak kasb sanaladi. Ustoz har bir insonning kelajagi uchun tamal toshini qo‘yishda muhim rol o‘ynaydi. Shuning uchun ham xalqimizning “ustoz otangdek ulug‘” degan ibratli o‘giti zamirida o‘qituvchi va murabbiylarga bo‘lgan samimiy ehtiromi mujassamdir. Bugun shiddat bilan o‘zgarayotgan zamon barcha sohalar qatorida ilm-fanni ham yangi bosqichga ko‘tarishni talab qilmoqda. Binobarin, jamiyat oldida turgan dolzarb masalalar yechimida ilm-fanning hayot va amaliyot, ishlab chiqarish bilan o‘zaro uyg‘unligi muhim ahamiyat kasb etadi. E’tirof etish kerak, davlatimiz tomonidan, eng avvalo, uzluksiz ta’lim tizimi islohotlari asosida yoshlar ta’lim-tarbiyasi, yetuk mutaxassis kadrlar tayyorlashga mas’ul muallim va professor-o‘qituvchilar faoliyatiga katta e’tibor qaratilmoqda. Bil’aks, jamiyatning buguni va kelajagi, uning madaniy-ma’rifiy va ma’naviy salohiyati ta’lim tizimining qay darajada rivojlanganligi bilan belgilanadi. Ta’lim-tarbiya tizimidagi islohotlarning muvaffaqiyati ko‘p jihatdan o‘qituvchi va murabbiylarga bog‘liq. Shu sababli mamlakatimizda o‘qituvchilar mehnatini qadrlashga, ularga har jihatdan g‘amxo‘rlik ko‘rsatishga harakat qilinmoqda. Jumladan, yurtimizda har yili 1-oktabr – O‘qituvchi va murabbiylar kuni keng miqyosda nishonlanadi. Ayni paytda respublikamiz bo‘ylab bayram tantanalari davom etmoqda. O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasida ham sana munosabati bilan “Sizga ehtirom – aziz ustozlar!”  deb nomlangan ma’naviy-ma’rifiy bayram tadbiri tashkil etildi.  Unda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining vakillik organlari, nodavlat notijorat tashkilotlar, din va yoshlar masalalari bo‘yicha maslahatchisi o‘rinbosari, O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi rektori Muzaffar Kamilov, Din ishlari boʻyicha qoʻmita raisi Sodiqjon Toshboyev, Oila va xotin-qizlar qo‘mitasi raisi Zulayho Mahkamova, Akademiya rahbariyati, professor-o‘qituvchilar, xodimlar hamda talabalar ishtirok etdi. Tantanali marosimni Akademiya rektori Muzaffar Kamilov kirish so‘zi bilan ochib berdi. Talabalarga bilim va tarbiya berayotgan ustoz hamda murabbiylarni kasb bayramlari bilan qutlar ekan, so‘nggi yillarda davlatimiz rahbari tomonidan ta’lim sohasini tubdan isloh etish jarayonida o‘qituvchi va murabbiylarga izzat-ehtirom ko‘rsatish, ularni kuchli ijtimoiy himoyalash, moddiy va ma’naviy rag‘batlantirish masalasiga katta e’tibor qaratilayotganini ta’kidladi. Ayniqsa, islom dinining asl mohiyati, butun dunyo sivilizatsiyasi rivojiga tamal toshini qo‘ygan ajdodlarimizning bebaho ma’naviy merosini yoshlarga har tomonlama chuqur va mufassal o‘rgatishda ustoz va murabbiylarning hissasi salmoqli ekanini qayd etdi. Tadbirda so‘zga chiqqanlar ilm har qanday zamonda va makonda ham najot yo‘li, zulmatni yorituvchi nur, insonni kamolotga yetaklovchi buyuk ne’mat sanalishini ta’kidlashdi. Tantanali marosimda “Islom tarixi va manbashunosligi IRCICA” kafedrasi professori Ahadjon Hasanov hamda “Zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari” kafedrasi dotsenti Mavluda Xodjayeva Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi tomonidan “Oliy ta’lim a’lochisi” ko‘krak nishoni bilan taqdirlandi. Shuningdek, ko‘p yillik samarali mehnati, kasbiga fidoyiligi va intellektual qobiliyati bilan yuksak hurmat va ehtiromga sazovor bo‘lgan bir guruh pedagog xodimlarga esdalik sovg‘alari topshirildi.  Rasmiy tadbirlardan so‘ng Akademiya talabalari tomonidan she’r-qo‘shiqlar, teatrlashtirilgan sahna ko‘rinishlari namoyish etildi.  Xalqimiz qalbidan joy olgan san’atkorlarning qo‘shiqlariga bayram tadbiriga o‘zgacha fayz bag‘ishladi.  Akademiyada tashkil etilgan tadbir yig‘ilganlarda katta taassurot qoldirdi.    

18.9.2025 578

PROMPT INJENERING

2023-yilda dunyo bo‘yicha SI bozorining umumiy hajmi 240 milliard dollardan oshdi, xalqaro tadqiqot kompaniyalari prognozlariga ko‘ra 2030-yilga kelib bu raqam 1,8 trillion dollarga yetishi kutilmoqda. Sun’iy intellekt global iqtisodiy tizimning markazlaridan biriga aylanyapti. Bunday katta imkoniyatlar fonida yangi bir yo‘nalish tug‘ildi. “Prompt engineering” deb nomlangan soha insonning fikrlashi va muloqot qobiliyatiga tayangan yo‘nalish hisoblanadi. “Prompt” ingliz tilida “ko‘rsatma”, “signal”, “savol” degan ma’nolarni anglatadi. Prompt injenering – so‘rovlarni to‘g‘ri tuzish, aniq va samarali shakllantirish san’ati. Masalan, siz SI algoritmlariga oddiygina “Menga sport haqida yoz” deb so‘rov bersangiz, sun’iy intellekt umumiy, yuzaki ma’lumotlarni chiqaradi. Ammo “Marafon yuguruvchilari uchun 6 haftalik mashg‘ulot rejasi, ovqatlanish tavsiyalari va motivatsion maslahatlar yozib ber” deb topshiriq bersangiz, natija ancha chuqur va amaliy bo‘ladi. Shu farqni yaratib beradigan ko‘nikma prompt injenering deyiladi. Har bir asrda yangi savodxonlik shakllanadi. Bir vaqtlar yozishni bilish insonni jamiyatda ustun qilgan, keyinroq kompyuter savodxonligi zarur bo‘ldi, endi SI bilan to‘g‘ri gaplasha olish ham yangi bir yo‘nalish. Prompt injeneringning ustunliklari bir necha jihatda namoyon bo‘ladi, masalan, tezkorlik. Aniq yozilgan prompt bir zumda natija beradi. McKinsey xalqaro instituti hisobotiga ko‘ra, sun’iy intellektdan samarali foydalanish 2030-yilgacha dunyo yalpi ichki mahsulotiga 13 trillion dollar qo‘shishi mumkin. Bu jarayonda prompt injenering muhim rol o‘ynaydi. Chunki natijaning sifati to‘g‘ri so‘rovga bog‘liq. Ikkinchi jihat – samaradorlik. Masalan, bir marketing mutaxassisi reklama strategiyasini ishlab chiqishga odatda bir necha kun vaqt sarflasa, to‘g‘ri yozilgan buyruq yordamida bu ishni bir necha soatda bajarish mumkin. Prompt injenering insonni yangi g‘oya va yondashuvlarga yetaklaydi. 2022-yilda dunyoda 1 milliondan ortiq yangi kitob, qo‘shiq va rasm SI yordamida yaratilgani qayd etilgan. Bu raqam so‘rov-buyruqlarning qanchalik ijodiy bo‘lishiga bevosita bog‘liq. Bugun prompt muhandisi dunyo bozorida eng talabgir mutaxassislardan biriga aylanmoqda. AQShda bunday mutaxassislarning o‘rtacha yillik maoshi 120–150 ming dollarni tashkil etsa, ba’zi kompaniyalarda bu ko‘rsatkich 300 ming dollargacha chiqqan. Yevropada ham bu mutaxassislarga talab ortib bormoqda. Chunki kompaniyalar sun’iy intellekt tizimlarini o‘z faoliyatiga joriy etar ekan, ularni samarali boshqaradigan mutaxassis zarur. Frilanserlik bozorida ham bu kasbning istiqboli keng. “Upwork” va “Fiverr” kabi platformalarda prompt injenering bo‘yicha xizmatlar soni 2022-yildan beri 400 foizga oshgani qayd etilgan. Demak, bu soha ofis ishidan tashqari mustaqil daromad topishda ham katta imkoniyatlarni taqdim etadi.