12:56
Aliment haqida 7 ta muhim savolga javob
09:53
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev “Buyuk ipak yo‘li” xalqaro turizm markazining ochilish marosimida ishtirok etdi.
15:07
SHIFOKOR BO‘LMOQCHIMAN
15:19
Yoshlar yetakchisi, balansi, daftari
15:46
Kitob va internet bir-birini to‘ldirishi kerak(mi?)
18:40
Aliment miqdori, chet elga chiqishga taqiqni olib tashlash, alimentni kamaytirish: aliment bo‘yicha muhim 10 ta qoida
11:14
Yangi stipendiya: miqdori 1 020 ming soʻm!
17.6.2026 62
Yangi Renessans – futbol maydonida: o‘zbek futbolining yangi marralari sari
Bugun o‘zbek futboli o‘z tarixidagi eng yuksak nuqtaga – jahon arenalarida o‘z nomini muhrlash darajasiga yetdi. Bu — mustaqillik davrining futboldagi eng katta muvaffaqiyati va Uyg‘onish davrining sportdagi yorqin ifodasidir.
12.6.2026 175
Ixtiyoriy asirlik
Tasavvur qiling: ertalab uyg‘onasiz, telefonni qo‘lingizga olasiz va... ikki soat o‘tib ketgan.
12.6.2026 188
Milliylik va zamonaviylik uyg‘unligi
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda moda sohasi sezilarli darajada rivojlanib, yoshlar madaniyatining muhim qismiga aylanmoqda.
11.6.2026 199
Qarzning eng katta foizi inson ruhiyatiga tushadi
Kredit olishdan oldin inson o‘ziga kamida uchta savolni berishi kerak: bu xarid haqiqatan zarurmi, uni qarzsiz amalga oshirishning imkoni bormi va bu qarz ruhiy xotirjamlikni yo‘qotishga arziydimi?
4.6.2026 364
Mahallada mehr tizimi
Eng muhimi, bu sa’y-harakatlar orqali yoshlar orasida mehr-oqibat, birdamlik va ijtimoiy mas’uliyat kuchaymoqda.
4.6.2026 373
Taraqli mahallasi: REAL IMKONIYATLAR ANIQ NATIJALAR BERMOQDA
Mahallada yoshlar bandligini ta’minlashda “Bitiruvchi yoshlar” dasturi amalga tatbiq etildi.
4.6.2026 375
Test, talqin va adolat: ona tili va adabiyot fanidan milliy sertifikat sinovidagi bahsli jihatlar
Milliy sertifikat tizimi O‘zbekiston ta’lim makonida muhim o‘rin tutuvchi baholash mexanizmi sifatida paydo bo‘ldi. Mazkur tizim nafaqat o‘quvchilar va o‘qituvchilarning bilim darajasini standart mezonlar asosida aniqlash, balki umumiy ta’lim sifatini monitoring qilishga xizmat qiladi. Shu bilan birga, har qanday baholash tizimi kabi milliy sertifikat imtihonlari ham doimiy takomillashtirishni talab etadi. Ayniqsa, ona tili va adabiyot faniga oid savollarning mazmuni, metodik asoslari va psixologik jihatlari bugungi kunda alohida e’tibor talab qilmoqda. Bu borada soha mutaxassisi sifatida ayrim mulohazalarimizni aytib o‘tishni joiz topdik. Badiiy matn tahlili bilan bog‘liq savollar Milliy sertifikat imtihonlarida 23–27-savollar odatda badiiy matn tahliliga bag‘ishlanadi. Ayni shu savollarda jiddiy metodik muammo yuzaga chiqmoqda. Badiiy matn tabiatan ko‘p qatlamli va ko‘p talqinli hodisadir. Jahon adabiyotshunosligida uzoq vaqtdan beri tan olingan nazariy tamoyillarga, matn tahlili metodlariga asosan bitta matnni turli kitobxonlar yoshi, hayotiy tajribasi, estetik didi va dunyoqarashiga qarab har xil talqin qilishi mumkin. Test tuzuvchi ekspertlar esa ko‘pincha matnga yagona to‘g‘ri talqin nuqtayi nazaridan yondashib, javob variantlarini shakllantirmoqda. Natijada variantlarning mazmunan bir-biriga haddan tashqari yaqin bo‘lib qolishi kuzatilmoqda. Bu holat test topshiruvchida ortiqcha ikkilanishni keltirib chiqaradi va baholashning obyektivligiga putur yetkazadi. Ayniqsa, “muallif nimani nazarda tutgan?” tipidagi savollardan ehtiyotkorlik bilan foydalanish zarur. Adabiyot nazariyasida muallif niyati har doim ham ishonchli tarzda rekonstruksiya qilinavermaydi. Ko‘pincha matn talqini o‘quvchi qabuliga asoslanadi. Shu nuqtayi nazardan, savollarni muallif yoki ekspert pozitsiyasidan emas, balki oddiy kitobxon kuzatishi mumkin bo‘lgan matniy belgilar, obrazlar, mazmun qatlamlari va estetik xulosalar asosida tuzish maqsadga muvofiq bo‘ladi. Yosh va tajriba omilini hisobga olish zarurati Milliy sertifikat tizimining yana bir muhim kamchiligi — barcha talabgorlar (10–11-sinf o‘quvchilari va ko‘p yillik pedagogik tajribaga ega o‘qituvchilar) uchun yagona test bazasidan foydalanishi. Bu yondashuv adolat va pedagogik muvozanat nuqtayi nazaridan jiddiy savol tug‘diradi. O‘quvchi va o‘qituvchi o‘rtasidagi tabiiy farq — bilim chuqurligi, mantiqiy tahlil tajribasi, matnni qabul qilish darajasi va hayotiy tajriba jihatidan juda katta. Bitta test bazasi bu farqlarni e’tiborga olmaydi. Natijada baholashning ishonchliligi pasayadi. Adolatli yechim sifatida o‘quvchilar va o‘qituvchilar uchun alohida test bazalarini shakllantirishni taklif etish mumkin. Bu har bir auditoriyaning real tayyorgarlik darajasini hisobga olishga va natijalarning obyektivligini oshirishga yordam beradi. Qolaversa, esse mavzularini shakllantirishda ham ayni shu omil e’tiborga olinishi kerak. Aprel-may oylarida o‘tkazilayotgan sinovlarda “Muqim ish o‘rniga ega bo‘lish afzalmi yoki ish o‘rnini tez almashtirishmi?” mavzusidagi esse mavzusining hali ish tajribasi mutlaqo shakllanmagan o‘quvchilar uchun berilishi essening hayotiy dalillar, kuzatuvlar bilan yozilishi kerakligi borasidagi mezonni savol ostiga qo‘yadi. Ilmiy matnlarda sun’iy murakkablik muammosi Ona tili faniga oid savollarda ilmiy matnlar asosida tuzilgan topshiriqlarda ba’zan sun’iy murakkablikka duch kelinmoqda. Matnlar haddan tashqari murakkab terminlar va sintaktik konstruksiyalar bilan to‘ldirilgani seziladi. Bunday yondashuv zamonaviy kompetensiyaviy ta’lim talablariga to‘liq mos kelmaydi. Kompetensiyaga asoslangan baholash bilimni “matnni tushuna oladimi, asosiy fikrni ajratib oladimi, xulosa chiqara oladimi?” degan savollarga javob izlaydi. Shuning uchun ilmiy matnlar tabiiy, mantiqiy va yosh xususiyatlariga mos bo‘lishi, savollar esa tushunish, tahlil va qo‘llash ko‘nikmalarini sinashga yo‘naltirilishi lozim. G‘azal tahlili yoki zamonaviy she’riyat? 28–32-savollarning ko‘pincha mumtoz g‘azal tahliliga bag‘ishlanishi ham alohida muhokamani talab qiladi. Mumtoz adabiyotning ahamiyatini inkor etish mumkin emas. Biroq maktab yoshidagi o‘quvchilarning adabiy-matniy tajribasi asosan zamonaviy she’riyat bilan shakllanmoqda. Ular kundalik hayotda aruz vazni, tasavvufiy ramzlar va murakkab tarixiy kontekstga ega g‘azallarga nisbatan kamroq duch kelishadi. Shu bois o‘quvchilar uchun mo‘ljallangan testlarda zamonaviy o‘zbek she’riyati namunalariga kengroq o‘rin berish, she’riy san’atlar va poetik vositalarni zamonaviy janrlar misolida tahlil qilish yanada samarali bo‘ladi. Bu baholash mezonlari bilan o‘quvchilarning real kitobxonlik tajribasi o‘rtasidagi tafovutni kamaytiradi. Adabiyot ro‘yxati milliy, tarbiyaviy va psixologik muvozanatni buzmasligi shart O‘qish tavsiya etilgan badiiy asarlar ro‘yxati ham yosh auditoriyaning psixologik va intellektual xususiyatlarini hisobga olgan holda qayta ko‘rib chiqilishi zarur. Chunki 16–18 yosh oralig‘idagi kitobxonlarning qiziqishlari, dunyoqarashi va ruhiy qabul qilish darajasi o‘ziga xos xususiyatlarga ega. Tanlangan asarlar nafaqat badiiy qiymati, balki tarbiyaviy va ma’naviy salohiyati bilan ham ahamiyat kasb etishi kerak. Ular yoshlarda Vatanga muhabbat, milliy qadriyatlarga hurmat, an’analarga sadoqat, bag‘rikenglik va ijtimoiy mas’uliyat hissini shakllantirishga xizmat qilishi maqsadga muvofiq. “Otamdan qolgan dalalar” (Tog‘ay Murod), “Lolazor” (Murod Muhammad Do‘st), “Qiyomat” va “Asrga tatigulik kun” (Chingiz Aytmatov) kabi asarlar yoshlarning ma’naviy tafakkurini rivojlantirishda muhim o‘rin tutadi va aynan bu asarlarning ro‘yxatdan joy olgani alohida tahsinga loyiq. Shu bilan birga, Frans Kafkaning “Evrilish” yoki Yuy Xuaning “Yashamoq” asarlari kabi falsafiy jihatdan og‘ir, absurd va pessimistik kayfiyat beruvchi, ma’lum hayotiy tajribani talab qiluvchi badiiy ijod namunalarini o‘smir yoshlar uchun tavsiya etishda ehtiyotkor bo‘lish maqsadga muvofiq. Asarning bestseller qiymatga ega bo‘lishi uni barcha yosh vakillari o‘qishi mumkinligini anglatmaydi. Qolaversa, ayrim asarlar 18+ kategoriyaga ega ekanini ham inobatga olish zarur. Xulosa o‘rnida ta’kidlash o‘rinliki, milliy sertifikat imtihonlari O‘zbekiston ta’lim tizimida sifat nazorati vositasi sifatida katta salohiyatga ega. Biroq test savollarini tuzishda adabiyotshunoslik mezonlari, yosh psixologiyasi, kompetensiyaviy yondashuv va kitobxonlik madaniyatini hisobga olish baholash sifatini yanada oshiradi. Bu masalalar bo‘yicha adabiyotshunoslar, metodistlar, psixologlar va amaliyotchi o‘qituvchilarning keng muhokamasi ta’lim sifatini yanada yuksaltirishga xizmat qiladi. Unutmaylikki, har qanday baholash tizimining asosiy maqsadi bilimni o‘lchash emas, balki bilim va kompetensiyalarni rivojlantirishga ko‘maklashishdir.
4.6.2026 345
Islom moliyasi tarixi
Avvalgi maqolamiz (Islomiy bank afzalmi? “Yoshlar ovozi”, 2026-yil 6-may)da islom moliyasining an’anaviy banklardan farqi, afzalliklari va ishlash tamoyillari haqida so‘z yuritgan edik. Bugun islomiy moliya tarixiga yuzlanamiz. VII asr. Islom moliyasining ildizlari VII asrda Arabiston yarim orolida Islom dinining yoyilishi bilan bog‘liq. Bu davrda iqtisodiyot sudxo‘rlik (ribo)ni butunlay inkor etib, o‘rniga savdo hamda sherikchilikni tatbiq etdi. Shariat qonunlari asosida moliya dunyosida asossiz tavakkalchilik (g‘arar) va qimor (maysir) taqiqlanishi inqilobiy o‘zgarish edi. Natijada, Mudoraba (sarmoya va mehnat sherikchiligi) va Musharaka (mulkiy sherikchilik) kabi vositalar o‘rta asrlarda Ispaniyadan Xitoygacha bo‘lgan hududda savdo aloqalarining asosiga aylandi. Birinchi markazlashgan davlat xazinasi — Baytul-mol zakot va boshqa tushumlar hisobiga ijtimoiy himoyani ta’minlovchi ilk moliya instituti bo‘lib xizmat qildi. XIII–XIX asrlar. Islom olamidagi siyosiy parokandalik va keyinchalik G‘arb davlatlarining mustamlakachilik siyosati natijasida islomiy moliya modellari vaqtincha chekindi. Islom mamlakatlariga G‘arbning foizga asoslangan bank tizimi kirib keldi va an’anaviy islomiy munosabatlar faqat kichik savdo hamda oilaviy munosabatlar darajasida saqlanib qoldi. Biroq bu davrda ham musulmon ulamolari islom iqtisodiyoti nazariyasini asrab qolishga va uni zamon talablariga moslashtirishga urinishdi. 1940–1990-yillar. XX asrning o‘rtalarida ko‘plab musulmon mamlakatlari mustaqillikka erishgach, o‘ziga xos iqtisodiy modelga ehtiyoj kuchaydi. 1963-yilda Misrda Ahmad al-Najjor tomonidan asos solingan Mit Ghamr omonat banki zamonaviy islom bankchiligining birinchi muvaffaqiyatli “laboratoriyasi” bo‘ldi. 1970-yillardagi neft daromadlarining o‘sishi bu sohaga katta turtki berdi. 1975-yilda Islom taraqqiyot banki va Dubai Islamic Bankning tashkil etilishi bilan islom moliyasi rasmiy, xalqaro tizim sifatida tan olindi. 1991-yilda Bahraynda AAOIFI (Islom moliya muassasalari uchun buxgalteriya va audit tashkiloti) tuzilishi sohaning yagona xalqaro standartlarini belgilab berdi. Zamonaviy davr. Bugun islom moliyasi shunchaki diniy ehtiyoj doirasidan chiqib, aktivlarining umumiy qiymati global miqyosda taxminan 4,5 trillion dollardan oshgan ulkan tizimga aylandi. 2002-yilda Malayziyada birinchi xalqaro Sukuk (islomiy obligatsiya) chiqarilishi moliya olamida yangi sahifa ochdi. Hozir London, Singapur va Dubay kabi yirik moliya markazlarida islomiy instrumentlar keng qo‘llanilmoqda. Tizim nafaqat bankchilik, balki Takoful (islomiy sug‘urta), islomiy investitsiya fondlari va yuqori texnologiyali Fintex yechimlarini ham qamrab oladi. Baytul-mol qanday tashkilot bo‘lgan? Baytul-mol (arabcha “mol-mulk uyi”) – islom sivilizatsiyasida davlat xazinasi vazifasini o‘tagan, daromadlarni jamlash va jamiyat manfaatlari yo‘lida tizimli taqsimlashni yo‘lga qo‘ygan ilk moliya muassasasidir. Baytul-molning poydevori Payg‘ambar Muhammad (s.a.v.) davrida qo‘yilgan bo‘lsa-da, u alohida davlat organi sifatida Ikkinchi xalifa Hazrati Umar (r.a.) davrida to‘liq shakllandi. Dastlabki yillarda tushumlar zaxira qilinmasdan darhol muhtojlarga tarqatilgan. Biroq davlat chegaralari kengayishi va iqtisodiy munosabatlarning murakkablashishi natijasida mablag‘larni hisobga olish, saqlash va reja asosida sarflash zarurati tug‘ildi. Hazrati Umar moliya tizimini tartibga solish uchun maxsus reyestrlarni (devon) va xazina binosini tashkil etdi. Ushbu moliya muassasasining daromadlari zakot, xiroj, ushr, jizya, xums hamda vorissiz vafot etganlarning merosi va topilmalardan shakllangan. Baytul-mol zamonaviy ma’nodagi moliya vazirligi va ijtimoiy ta’minot tizimi vazifalarini birlashtirgan holda mablag‘lar ijtimoiy yordam, davlat infratuzilmasi, boshqaruv va mudofaa, zaxira va favqulodda vaziyatlar uchun yo‘naltirgan. *** Islom moliyasi 14 asrlik tarixi davomida real aktivlarga tayanuvchi, inqirozlarga chidamli va axloqiy moliya izlayotgan har qanday jamiyat uchun zarur tizim ekanini isbotladi. Bugungi kunda ushbu tarixiy tajriba O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun ham nihoyatda dolzarbdir. So‘nggi yillarda mamlakatimizda islom moliyasi tamoyillarini joriy etish borasida qat’iy qadamlar tashlanmoqda. Xususan, “Nobank kredit tashkilotlari va mikromoliya faoliyati to‘g‘risida”gi qonun doirasida islomiy moliya xizmatlarini ko‘rsatishga huquqiy asos yaratildi. O‘zbekistonning Islom taraqqiyot banki bilan faol hamkorligi, bank-moliya tizimida “islomiy darchalar”ning ochilishi hamda Sukuk qimmatli qog‘ozlarini chiqarish bo‘yicha olib borilayotgan ishlar yurtimizda yangi sarmoyaviy muhitni shakllantirmoqda. Zero, tarixiy ildizlarga ega bo‘lgan ushbu tizim zamonaviy O‘zbekistonning iqtisodiy barqarorligini ta’minlashda muhim tayanchlardan biri bo‘lishga munosibdir.
